<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://dainiknavajyoti.com/balance/tag-21606" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>Dainik Navajyoti Rising Rajasthan RSS Feed Generator</generator>
                <title>balance - Dainik Navajyoti Rising Rajasthan</title>
                <link>https://dainiknavajyoti.com/tag/21606/rss</link>
                <description>balance RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>अंतरराष्ट्रीय योग दिवस पर अल्बर्ट हॉल में उपमुख्यमंत्री दिया कुमारी ने किया योगाभ्यास, पीएम मोदी का लाइव संबोधन सुना</title>
                                    <description><![CDATA[12वें अंतरराष्ट्रीय योग दिवस पर जयपुर के अल्बर्ट हॉल में उपमुख्यमंत्री दीया कुमारी ने योगाभ्यास कर स्वस्थ जीवन का संदेश दिया। उन्होंने प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी का लाइव संबोधन सुना और योग को वैश्विक पहचान दिलाने के लिए उनके नेतृत्व की सराहना की। इस अवसर पर विधायक गोपाल शर्मा सहित सैकड़ों नागरिकों ने नियमित योग का संकल्प लिया।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/deputy-chief-minister-diya-kumari-did-yoga-exercises-in-albert/article-157618"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-06/diya-kumari.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। अंतरराष्ट्रीय योग दिवस के अवसर पर  उपमुख्यमंत्री दिया कुमारी ने जयपुर स्थित अल्बर्ट हॉल संग्रहालय परिसर में आयोजित योग शिविर में भाग लेकर योगाभ्यास किया। इस दौरान उन्होंने युवाओं, मातृशक्ति, वरिष्ठ नागरिकों तथा गणमान्य नागरिकों के साथ योग कर स्वस्थ एवं संतुलित जीवन का संदेश दिया।</p>
<p>कार्यक्रम के दौरान उपमुख्यमंत्री ने नरेंद्र मोदी का लाइव संबोधन भी सुना। उन्होंने कहा कि प्रधानमंत्री के दूरदर्शी नेतृत्व और निरंतर प्रयासों के परिणामस्वरूप वर्ष 2015 से प्रतिवर्ष 21 जून को पूरे विश्व में अंतरराष्ट्रीय योग दिवस मनाया जा रहा है। योग को वैश्विक पहचान दिलाने और इसे मानव कल्याण के प्रभावी माध्यम के रूप में स्थापित करने में उनका योगदान महत्वपूर्ण रहा है।</p>
<p>उपमुख्यमंत्री ने कहा कि योग शरीर, मन और आत्मा के संतुलन का विज्ञान है। यह व्यक्ति को ऊर्जा, एकाग्रता, आत्मविश्वास और सकारात्मक सोच प्रदान करता है। उन्होंने कहा कि वर्तमान समय में योग स्वस्थ जीवनशैली, मानसिक संतुलन और समग्र कल्याण का सशक्त माध्यम बनकर उभरा है तथा इसे दैनिक जीवन का हिस्सा बनाना आवश्यक है। इस दौरान विधायक गोपाल शर्मा भी मौजूद रहे । योग शिविर में बड़ी संख्या में नागरिकों ने उत्साहपूर्वक भाग लिया और नियमित योगाभ्यास का संकल्प लिया।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/deputy-chief-minister-diya-kumari-did-yoga-exercises-in-albert/article-157618</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/deputy-chief-minister-diya-kumari-did-yoga-exercises-in-albert/article-157618</guid>
                <pubDate>Sun, 21 Jun 2026 10:59:58 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-06/diya-kumari.png"                         length="784871"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>संतुलन ही सभ्यता की असली कुंजी है</title>
                                    <description><![CDATA[समाज, कानून और नैतिकता की सबसे बड़ी परीक्षा उन क्षणों में होती है, जब दो सही बातें आमने-सामने खड़ी हो जाती हैं। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/balance-is-the-real-key-to-civilization/article-155806"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-06/44444444.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कानून</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नैतिकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परीक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षणों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है,</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बातें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आमने</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदर्श</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जमीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सच्चाइयां</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधन</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करुणा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनिवार्यताएं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मोड़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खोजना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">न्यूनतम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मज़दूरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मांग :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधूरा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">असहज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असुंदर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यवस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चलना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगभग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असंभव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घरेलू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कामगारों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न्यूनतम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मज़दूरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मांग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">याचिका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुप्रीम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोर्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हालिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रुख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जटिलता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अदालत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आशंका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कानूनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुकदमों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आशंका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बांध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घरेलू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सहायकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचेंगे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेरोज़गारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">वास्तविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गहरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समस्या :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तर्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दृष्टि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">क्योंकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घरेलू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कामगारों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शोषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वास्तविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गहरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समस्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंबे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घंटे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">असुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उचित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मूल्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिलता।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अदालत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रश्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नैतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदर्श</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यावहारिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिणाम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ढाबों</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">छोटे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भोजनालयों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असंगठित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किशोरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिन्हें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छोटू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुकारते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">कानून</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">कानून</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चाहिए।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नैतिकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचपन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्कूल</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">खेल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शोषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अगला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रश्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्वास</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">शिक्षा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">भोजन</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">आवास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्याप्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यवस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>? <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दंडात्मक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्रवाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सचमुच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाधान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>? <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सवाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असुविधाजनक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टाला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकल्प :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">इसका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अर्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शोषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वीकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाए।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अर्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इतना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राज्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कानून</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदर्श</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सार्थक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीछे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्वास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वास्तविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मालिकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दंडित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ढाबे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हटवा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घरेलू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कामगार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न्याय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आता।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न्याय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचाए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकल्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाए।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">सुप्रीम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोर्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्पष्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहा :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">दुर्भाग्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षमता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसलिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हस्तक्षेप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रवैये</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तसल्ली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खाना</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कपड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिन्हें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्यथा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाते।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असहज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पशु</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकारों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानव</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकारों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रश्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिखाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आवारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुत्तों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मामले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुप्रीम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोर्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्पष्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पशु</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करुणा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ाया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मनुष्यों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जान</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शारीरिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अखंडता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगातार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खतरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाए।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">व्यवस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पशु</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">प्रेमियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिवारों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">मरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रश्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बुज़ुर्ग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सड़कों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुत्तों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">झेलते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करुणा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आवश्यक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करुणा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अर्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नागरिकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छोड़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाए।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रश्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पक्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उतना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महत्त्वपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शहरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आवारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुत्तों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हटाना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्हें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यवस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>?</p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">वास्तविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षमता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कितनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">नगर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निगमों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्याप्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शेल्टर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">स्टाफ</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">चिकित्सा</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">सुविधाएं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>? <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा</span>? <span style="font-family:Mangal, serif;">क्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संख्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जानवरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाएगा</span>? <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदर्श</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रशासन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टकराते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अदालत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चिंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">पशु</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">प्रेमी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विरोध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंतिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रश्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यवस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वास्तविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षमता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कितनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>?</p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रश्न :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">मानव</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">पशु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संघर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जंगलों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आसपास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देखने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिलता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ग्रामीण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदिवासी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समुदाय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवनयापन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जंगल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्भर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जलाऊ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लकड़ी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">चारा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">छोटी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वनोपज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पारंपरिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हिस्सा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन्यजीवों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज़रूरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तेंदुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाघ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानव</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">बस्ती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घुसता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शहरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बैठे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उदार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जानवर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मारने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आक्रोश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जानवर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्कूल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राइमरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सेक्शन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाएं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रश्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उठता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छोटे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विरोधाभास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाखंड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मात्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मनुष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वाभाविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भय</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">संवेदना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नैतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदर्श</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संघर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बलि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बकरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सच्चाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीमाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आकांक्षाएं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छोटे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिनिधि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकारों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदर्शों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्रियान्वयन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धन</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">संस्था</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मनुष्य</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">बल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजनीतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सहमति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्भर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसलिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंतिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्णय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिद्धांत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परस्पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विरोधी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हितों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निकला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कामचलाऊ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझौता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिबंध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगाए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न्याय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्काल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुविधा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संवैधानिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिखाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभिव्यक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वतंत्रता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महत्वपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिष्ठा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निजता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हिस्सा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आपराधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानहानि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मामले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुप्रीम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोर्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बोलने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वतंत्रता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उचित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिबंध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगाए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिद्धांतों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लड़ाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वतंत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभिव्यक्ति</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मनुष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गरिमा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न्यायालय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शून्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माना</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उसने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेखा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खींचने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोशिश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">अन्याय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विरुद्ध :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यात्रा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यात्रा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">युद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्रांतियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्याय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विरुद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विस्फोट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असंतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्म</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विपरीत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धीमे</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कठिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आकर्षक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझौते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चमकदार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाधान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देते</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टूटन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करुणा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">न्याय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीनों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रयत्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मनुष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मनुष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">असली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सवाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">अंततः</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सवाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करुणा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चाहिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कानून</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">पशु</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चाहिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानव</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रमिक</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चाहिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोज़गार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यावहारिकता।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सवाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रास्ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निकले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्यायपूर्ण</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानवीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टिकाऊ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रास्ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रास्ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टूटती</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">टकराती</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्तेजित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुनिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शायद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्तित्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंतिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आवश्यक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुंजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">-ए.</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुखोपाध्याय</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेखक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/balance-is-the-real-key-to-civilization/article-155806</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/balance-is-the-real-key-to-civilization/article-155806</guid>
                <pubDate>Wed, 03 Jun 2026 11:22:11 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-06/44444444.png"                         length="529390"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>कर्नाटक में नई सरकार की कवायद: सोनिया-राहुल से मिले सिद्दारमैया और शिवकुमार, कैबिनेट फेरबदल पर मंथन</title>
                                    <description><![CDATA[कर्नाटक के निवर्तमान मुख्यमंत्री सिद्दारमैया ने इस्तीफे के बाद दिल्ली में राहुल गांधी और सोनिया गांधी से मुलाकात की। डीके शिवकुमार के नेतृत्व में नई सरकार के गठन और चार उप-मुख्यमंत्रियों की नियुक्ति पर गहन चर्चा हुई। राज्यपाल ने इस्तीफा स्वीकार कर लिया है, और नए बदलावों के तहत कई मंत्रियों की छुट्टी हो सकती है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/leads/siddaramaiah-meets-gandhi-family-amid-change-of-power-in-karnataka/article-155343"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-05/1111200-x-600-px)-(2)86.png" alt=""></a><br /><p>नई दिल्ली। कर्नाटक के निवर्तमान मुख्यमंत्री सिद्दारमैया ने शुक्रवार को राष्ट्रीय राजधानी में कांग्रेस के वरिष्ठ नेताओं से मुलाकात की। उनके इस्तीफे के बाद राज्य में अगली सरकार के गठन को लेकर गहन चर्चा हुई। सिद्दारमैया, उपमुख्यमंत्री डीके शिवकुमार और कर्नाटक कांग्रेस के प्रभारी रणदीप सुरजेवाला के साथ, राजधानी में लोकसभा में विपक्ष के नेता राहुल गांधी और कांग्रेस संसदीय दल की अध्यक्ष सोनिया गांधी से मिले। सूत्रों के अनुसार, बैठक में नई सरकार के गठन पर ध्यान केंद्रित किया गया, जिसमें संभावित मंत्रिमंडल फेरबदल, राज्यसभा नामांकन और विधान परिषद में नियुक्तियां शामिल थीं।</p>
<p>दोनों नेताओं के शुक्रवार अपराह्न बाद कांग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खरगे से भी मुलाकात करने की उम्मीद है। पार्टी सूत्रों के अनुसार, निवर्तमान सिद्दारमैया मंत्रिमंडल के कई मंत्रियों को शिवकुमार के नेतृत्व वाली प्रस्तावित सरकार में जगह नहीं मिल सकती है। क्षेत्रीय और सामाजिक संतुलन बनाए रखने के लिए चार उप मुख्यमंत्रियों की नियुक्ति की संभावना पर भी चर्चा हुई। इस बीच कर्नाटक के राज्यपाल थावरचंद गहलोत ने आज सिद्दारमैया का इस्तीफा स्वीकार कर लिया और मंत्रिपरिषद को तत्काल प्रभाव से भंग कर दिया।</p>
<p>लोकभवन से जारी एक आधिकारिक आदेश में कहा गया है कि वैकल्पिक व्यवस्था होने तक सिद्धारमैया कार्यवाहक मुख्यमंत्री बने रहेंगे। पद छोड़ने के बाद पत्रकारों से बात करते हुए सिद्दारमैया ने कांग्रेस नेतृत्व और कर्नाटक की जनता को दो बार मुख्यमंत्री बनने का अवसर देने के लिए धन्यवाद दिया। उन्होंने जोर देकर कहा कि निर्दलीय विधायकों के समर्थन से कर्नाटक विधानसभा में कांग्रेस के पास स्पष्ट बहुमत है और उन्होंने विश्वास जताया कि अगले मुख्यमंत्री की नियुक्ति में संवैधानिक प्रक्रियाओं का पालन किया जाएगा।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/leads/siddaramaiah-meets-gandhi-family-amid-change-of-power-in-karnataka/article-155343</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/leads/siddaramaiah-meets-gandhi-family-amid-change-of-power-in-karnataka/article-155343</guid>
                <pubDate>Fri, 29 May 2026 15:12:09 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-05/1111200-x-600-px%29-%282%2986.png"                         length="1632780"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>जनसंख्या और पर्यावरण में ट्रेड-ऑफ नीति बनाना जरूरी, 2060 तक 20 से 30 करोड़ बढ़ेगी जनसंख्या</title>
                                    <description><![CDATA[जनसंख्या बढ़ेगी तो प्राकृतिक संसाधनों पर दबाव बढ़ेगा और पर्यावरण प्रभावित होगा।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/a-trade-off-policy-between-population-and-the-environment-is-essential/article-142560"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-02/(12200-x-600-px)-(7)1.png" alt=""></a><br /><p>कोटा । जनसंख्या वृद्धि और पर्यावरण के बीच संतुलन आज की सबसे बड़ी वैश्विक चुनौतियों में से एक बन चुका है। संयुक्त राष्ट्र और अन्य अंतरराष्ट्रीय एजेंसियों के अनुसार, भारत की जनसंख्या आने वाले 30-40 वर्षों में लगभग 150 करोड़ से बढ़कर 170 करोड़ (1.5 अरब से 1.7 अरब) तक पहुँच सकती है, आने वाले 30-40 वर्षों में भारत की जनसंख्या में लगभग 20 से 30 करोड़ की वृद्धि होगी। यह वृद्धि तब हो रही है जब फर्टिलिटी रेट और प्रतिस्थापन दर, (रिप्लेसमेंट रेट) दोनों में गिरावट आ चुकी है। इसके बावजूद जनसंख्या का बढ़ना डेमोग्राफिक इनरशिया का परिणाम है, जिसके बाद जनसंख्या स्थिर होने की संभावना है। जनसंख्या वृद्धि और पर्यावरणीय दबाव के बीच संतुलन बनाए रखने के लिए ट्रेड-ऑफ अनिवार्य हो गया है। जैसे-जैसे जनसंख्या बढ़ेगी, मानवीय आवश्यकताएँ  जैसे पानी, भोजन, ऊर्जा और आवास भी बढ़ेंगी, जो प्राकृतिक संसाधनों पर निर्भर हैं। इन संसाधनों की अत्यधिक खपत पर्यावरण पर दबाव डालती है। इसलिए, हमें यह तय करना होगा कि संसाधनों का उपयोग कितनी सीमा तक करें, ताकि पर्यावरणीय संतुलन बनाए रखा जा सके। भविष्य में इंसान को इस संतुलन को बनाए रखने के लिए कठोर ट्रेड-आॅफ करने होंगे।</p>
<p><strong>ट्रेड-ऑफ कैसे करना होगा?</strong><br />- जनसंख्या बढ़ने के साथ आवास की मांग भी बढ़ेगी। इसके लिए शहरीकरण की प्रक्रिया तेज होगी, लेकिन इस प्रक्रिया में वृक्षों की कटाई और भूमि का अत्यधिक उपयोग हो सकता है। इस समस्या का समाधान वर्टिकल कंस्ट्रक्शन और ग्रीन बिल्डिंग जैसे उपायों में है। इस तरह, कम जमीन में अधिक लोग समा सकते हैं और प्राकृतिक संसाधनों का संरक्षण किया जा सकता है।<br />- बढ़ती जनसंख्या के लिए अधिक खाद्य उत्पादन की आवश्यकता होगी, जिसके लिए अधिक रासायनिक उर्वरक और कीटनाशक इस्तेमाल किए जाएंगे। हालांकि, इनका अत्यधिक उपयोग मिट्टी की उर्वरता को कम कर सकता है और जल स्रोतों को प्रदूषित कर सकता है। इसका हल जैविक खेती औरड्रिप इरिगेशन और इंटीग्रेटेड पेस्ट मैनेजमेंट, जो भूमि और जल पर दबाव कम करने में मदद करते हैं।<br />- बढ़ती जनसंख्या के साथ जल और ऊर्जा की मांग भी बढ़ेगी। जल संकट से निपटने के लिए वर्षा जल संचयन और जल पुनर्चक्रण की प्रणालियाँ अपनाई जा सकती हैं। आबादी बढ़ने के साथ बिजली की माँग तेजी से बढ़ेगी जिसे पूरा करने के लिए कोयले पर पूरी तरह निर्भर रहना पर्यावरण के लिए नुकसानदेह होगा।<br />सोलर एनर्जी को बढ़ावा देकर इस दबाव को काफी हद तक कम किया जा सकता है। इससे कोयले का उपयोग पूरी तरह खत्म तो नहीं होगा, लेकिन प्रदूषण और पर्यावरणीय दबाव को संतुलित करते हुए ऊर्जा की बढ़ती मांग के साथ एक व्यावहारिक ट्रेड-ऑफ संभव होगा।<br />- औद्योगिकीकरण और शहरीकरण के कारण प्रदूषण बढ़ेगा, जो जलवायु परिवर्तन, स्वास्थ्य समस्याएँ और पारिस्थितिकी तंत्र की हानि का कारण बनेगा। इस समस्या से निपटने के लिए हरित प्रौद्योगिकी और सतत कचरा प्रबंधन के उपायों को अपनाना आवश्यक होगा। कचरे का पुनर्चक्रण, कचरा पृथक्करण, और प्लास्टिक मुक्त समाज की दिशा में कदम बढ़ाने से प्रदूषण को कम किया जा सकता है।<br />- जनवरों के संरक्षण के लिए ट्रेड-ऑफ करना महत्वपूर्ण है, क्योंकि मानव विकास और जैव विविधता के बीच संतुलन जरूरी है। जैसे-जैसे जनसंख्या बढ़ेगी, शहरीकरण और खेती के लिए भूमि का उपयोग बढ़ेगा, जिससे जानवरों के आवास नष्ट होंगे। इसके लिए, सतत शहरीकरण और वन संरक्षण क्षेत्रों का विस्तार आवश्यक है। कृषि भूमि बढ़ाने से भी जानवरों को खतरा होता है, इसलिए जैविक खेती और स्मार्ट कृषि प्रौद्योगिकियाँ अपनानी चाहिए, जो भूमि की उर्वरता और जानवरों के आवास दोनों को संरक्षित करें। साथ ही, जंगली जानवरों के लिए वाइल्डलाइफ कॉरिडोर बनाए जाएं ताकि वे मानव बस्तियों से दूर रहें।</p>
<p><strong>ट्रेड-ऑफ कहाँ तक कर सकते हैं?</strong><br />जनसंख्या वृद्धि और पर्यावरणीय दबाव को ध्यान में रखते हुए, हमें विकास और संरक्षण के बीच संतुलन बनाए रखना होगा। वर्तमान में प्रदूषण और संसाधनों का संकट गहरा है, और बढ़ती जनसंख्या इसे और कठिन बना देगी। इसलिए, जनसंख्या नियंत्रण ही समाधान है। सरकार को स्पष्ट और सख्त ट्रेड-ऑफ पॉलिसी बनानी होगी, जो मानवीय आवश्यकताओं और पर्यावरण संरक्षण के बीच संतुलन तय करे। संसाधन सीमित हैं, और हमें ट्रेड-आॅफ तब तक करना होगा जब तक हम प्राकृतिक संसाधनों का अत्यधिक शोषण और जैव विविधता को नष्ट न करें। इसके लिए तकनीकी नवाचार और हरित प्रौद्योगिकियों को अपनाना जरूरी होगा, ताकि हम सतत विकास की दिशा में आगे बढ़ सकें। बढ़ती जनसंख्या और पर्यावरण के बीच संतुलन बनाए रखने के लिए क्या ट्रेड आॅफ करना पड़ेगा? इस विषय पर लोगों की राय को जाना।</p>
<p>तेजी से बढ़ती आबादी और विकास के नाम पर हो रहे अनियंत्रित निर्माण कार्य पर्यावरण के लिए बड़ा खतरा बनते जा रहे हैं। आबादी बढ़ने के साथ जंगलों, वन भूमि और प्राकृतिक संसाधनों पर दबाव लगातार बढ़ रहा है, जिससे पर्यावरणीय असंतुलन गहराता जा रहा है। आने वाले समय में 170 करोड़ की आबादी को खाद्य सुरक्षा देना एक बड़ी चुनौती होगी। जब 170 करोड़ होंगे तब पर्यावरण का सिर्फ शब्द ही बचेगा पर्यावरण नहीं बचेगा।निर्माण कार्यों में इस्तेमाल होने वाला सीमेंट, बजरी, गिट्टी, बिटुमिन और खनिज पूरी तरह प्राकृतिक संसाधनों पर निर्भर हैं। सड़क निर्माण, शहरी विस्तार और औद्योगिक विकास के कारण इन संसाधनों का अत्यधिक दोहन हो रहा है। इसके साथ ही वन भूमि पर हो रहा अवैध खनन पर्यावरण को भारी नुकसान पहुंचा रहा है। हालांकि वैधानिक खनन के लिए नियम और मानक तय हैं, लेकिन अवैध खनन इन सभी नियमों को दरकिनार कर देता है। लीगल और इललीगल माइनिंग के बीच का अंतर पर्यावरण को सबसे अधिक नुकसान पहुंचा रहा है। केवल ट्रेड-ऑफ नीति से समस्या का समाधान संभव नहीं है, क्योंकि प्राकृतिक संसाधनों की अपनी सीमाएं हैं।यदि सरकार ने जनसंख्या नियंत्रण और पर्यावरण संरक्षण को लेकर समय रहते सख्त और प्रभावी निर्णय नहीं लिए, तो भविष्य में हालात और भी गंभीर हो सकते हैं।<br /><strong>-तपेश्वर सिंह भाटी, पर्यावरणविद एवं वन्य जीव विशेषज्ञ</strong></p>
<p>जल, जंगल और जमीन का संरक्षण नहीं हुआ तो आने वाले वर्षों में, विशेष रूप से 2050 तक, यह हमारे लिए एक बड़ी चुनौती बन जाएगा। सस्टेनेबिलिटी का अर्थ है प्राकृतिक संसाधनों का ऐसा उपयोग करना कि वे हमारी भावी पीढ़ियों के लिए भी सुरक्षित रहें। यदि वर्तमान में हम सस्टेनेबिलिटी को ध्यान में रखकर जल, जंगल और जमीन का उपयोग नहीं करेंगे, तो बढ़ती जनसंख्या के साथ प्राकृतिक संसाधनों में भारी गिरावट आएगी। डिजिटल एरा एक्सपोनेंशियली आगे ग्रोथ कर रहा है, जिससे तकनीक पर निर्भरता लगातार बढ़ रही है। इसके परिणामस्वरूप ई-वेस्ट में वृद्धि हो रही है, जो पर्यावरण को गंभीर रूप से प्रदूषित कर रहा है। यह हमारे सामने एक बड़ी चुनौती बनकर उभर रहा है। सरकार को अभी से ट्रेड-ऑफ पॉलिसी लागू करनी होगी। साथ ही भावी पीढ़ियों को पानी, बिजली बचाने और अनावश्यक डिजिटल उपयोग से बचने की समझ देना अत्यंत आवश्यक है।<br /><strong>- प्रो. रीना दाधीच, कंप्यूटर विज्ञान विभाग, कोटा विश्वविद्यालय</strong></p>
<p>जनसंख्या इतनी तेजी से बढ़ रही है कि अब हमें हर स्तर पर ट्रेड-ऑफ करना पड़ेगा। आज लोगों का व्यवहार ऐसा हो गया है कि वे यह सोचे बिना चीजें मंगाते जा रहे हैं कि वे वास्तव में आवश्यक हैं या नहीं। यदि हम जरूरत पर रुकना सीखें, तो यह उपभोग चक्र कहीं न कहीं धीमा हो सकता है। तकनीकी उत्पादों का अत्यधिक उपयोग हो रहा है, लेकिन अंतत: वे रीसायकल नहीं होते और कचरे में बदलकर पर्यावरण को नुकसान पहुँचाते हैं। इसलिए टिकाऊ और लंबे समय तक उपयोग होने वाली वस्तुओं को अपनाना जरूरी है। नई-नई चीजें बार-बार मंगाने की प्रवृत्ति बढ़ती जा रही है, जिससे पर्यावरण पर अतिरिक्त दबाव पड़ता है। यदि हम आवश्यकता के अनुसार ही उपयोग करें, तो ओवरऑल कंजम्पशन अधिक विचारशील होगा। इसके लिए हमें जीवन की गति को थोड़ा धीमा करना होगा और अपनी वास्तविक जरूरतों को समझना पड़ेगा।<br /><strong>-डॉ. रचना पटेल,आई सर्जन, राजस्थान आई हॉस्पिटल</strong></p>
<p>पर्यावरण को स्वच्छ बनाए रखने के लिए लोगों को अपनी आदतों में परिवर्तन लाना अत्यंत आवश्यक है। आज लोग घरों के सामने, नालियों में कूड़ा डालते हैं और सड़कों पर चारा फेंकते हैं। जंगलों की कटाई लगातार बढ़ रही है और पहाड़ों को बचाना भी जरूरी हो गया है। भावी पीढ़ियों के लिए प्रकृति का संरक्षण करना हम सभी की जिम्मेदारी है। पानी, बिजली और जंगलों का दुरुपयोग हो रहा है, जिससे पर्यावरणीय संतुलन बिगड़ रहा है। वायु प्रदूषण के कारण बीमारियाँ बढ़ रही हैं और औद्योगिक प्रदूषण गंभीर समस्या बन चुका है। कई उद्योग जहरीली गैसें हवा में छोड़ रहे हैं, जिससे लोगों के स्वास्थ्य पर बुरा प्रभाव पड़ रहा है। उद्योगों का कचरा नदियों और नालों में मिलाया जा रहा है, जिससे तालाब और नदियाँ गंदी हो रही हैं। औद्योगिक अपशिष्ट जल का रीसायकल होना चाहिए। पौधारोपण केवल नाम के लिए नहीं, बल्कि पौधों को बचाना जरूरी है। प्लास्टिक थैलियों का उपयोग बंद होना चाहिए। इन सभी समस्याओं के समाधान के लिए समाज की मानसिकता में परिवर्तन बेहद आवश्यक है।<br /><strong>- डॉ. सुषमा आहूजा,लायंस इंटरनेशनल, संभागीय अध्यक्ष</strong></p>
<p>संसाधान सीमित है ऐसे में ट्रेड ऑफ करना पड़ेगा। साथ ही बढ़ती जनसंख्या पर नियंत्रण भी जरूरी होगा। सरकार को सीमित संसाधनों को बढ़ाने के लिए भी प्रयास करना होगा। संसाधनों का पुनर्चक्रण और संरक्षण करने पर भी जोर देना होगा। बढ़ती जनसंख्या के बावजूद अगर संसाधनों का समझदारी से उपयोग किया जाए तो पर्यावरण पर कम दबाव पड़ेगा।<br /><strong>-सचिन मंगल, सीए</strong></p>
<p>जनसंख्या पर नियंत्रण करना अब अनिवार्य हो गया है। लगातार बढ़ती जनसंख्या के कारण जंगल तेजी से समाप्त हो रहे हैं, इसलिए वनों की कटाई को रोकने पर विशेष ध्यान देना होगा। प्राकृतिक संसाधनों पर बढ़ता दबाव भविष्य को चुनौतीपूर्ण बना रहा है। यदि समय रहते ठोस कदम नहीं उठाए गए, तो आने वाले वर्ष और अधिक कठिन होंगे। जनसंख्या नियंत्रण के लिए चीन जैसी सख्त और प्रभावी नीति लाने की आवश्यकता है, जिससे जनता जागरूक हो और इस विषय की गंभीरता को समझ सके। ऐसी नीति बनाई जानी चाहिए जो समाज को जिम्मेदारी का एहसास कराए और संतुलित विकास को बढ़ावा दे। तभी हम पर्यावरण, संसाधनों और भविष्य की पीढ़ियों को सुरक्षित रख पाएंगे।<br /><strong>- लोकेश शर्मा, बिजनैसमैन</strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>कोटा</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/a-trade-off-policy-between-population-and-the-environment-is-essential/article-142560</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/a-trade-off-policy-between-population-and-the-environment-is-essential/article-142560</guid>
                <pubDate>Tue, 10 Feb 2026 12:04:52 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-02/%2812200-x-600-px%29-%287%291.png"                         length="982633"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[kota]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>गुटखा थूकते समय बिगड़ा बस का संतुलन, खड़े ट्रेलर में घुसने से 4 की मौत</title>
                                    <description><![CDATA[कोटा जिले के सीमलिया क्षेत्र के नेशनल हाईवे 27 पर मंगलवार तड़के सड़क हादसे में चार लोगों की मौत हो गई और पांच गंभीर घायल हो गए। यह हादसा बस चालक की लापरवाही की वजह से हुआ। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/the-balance-of-the-bus-was-disturbed-while-spitting-gutkha--4-died-after-entering-the-standing-trailer/article-10336"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-05/simliya-nh-27-bus-accident.jpg" alt=""></a><br /><p>सिमलिया। कोटा जिले के सीमलिया क्षेत्र के नेशनल हाईवे 27 पर मंगलवार तड़के सड़क हादसे में चार लोगों की मौत हो गई और पांच गंभीर घायल हो गए। यह हादसा बस चालक की लापरवाही की वजह से हुआ। ड्राइवर के गुटखा थूकने के दौरान तेज रफ्तार बस का संतुलन बिगड़ गया। जिससे बस सड़क किनारे खड़े बजरी से भरे  ट्रोले से जा टकराई। बस में 45 से अधिक लोग सवार थे। इस हादसे में चार मरने वालों में एक युवक की पहचान नहीं हो पाई है।<br /> <br />शताब्दी ट्रेवल्स की स्लीपर बस राजकोट गुजरात से कानपुर की ओर जा रही थी।  हादसा इतना जोरदार था कि बस के आगे का हिसा पूरी तरह चकनाचूर हो गया। मंगलवार को अल सुबह 3 बजे यह सड़क हादसा हुआ। सूचना मिलते ही सिमलिया थाना पुलिस  मौके पर पहुंची। टोल एंबुलेंस की मदद से सभी मृतकों को बाहर निकाला गया और  घायलों को  प्राथमिक उपचार देकर अन्य वाहनों से गंतव्य पर रवाना कर दिया। तुरंत मृतकों और गम्भीर घायलों को कोटा चिकित्सालय ले जाया गयाा जहां 5 जनों की गम्भीर हालत बनी हुई है। <br /><br />जानकारी मुताबिक स्लीपर निजी बस में 45 से अधिक सवारी मौजूद थी। बस के ड्राइवर द्वारा गुटका थूकने की कोशिश की उसी दौरान बस का बैलेंस बिगड़ गया सड़क पर खड़े बजरी से भरे ट्रेलर को टक्कर मार दी। अचानक हुए हादसे से बस में कोहराम मच गया। खून से लथपथ लोग विलाप करने लगे। जहां कोटा बारा नेशनल हाईवे पर सिमलिया के पास जो हादसा हुआ घटनास्थल पर ग्रामीण एसपी व डिप्टी भी घटनास्थल पर पहुंचकर मौका मुआयना किया । मृतकों में दो इसी बस के ड्राइवर हैं जो बस में सो रहे थे इन्हें शिफ्ट में बस चलानी थी दोनों की नींद में मौत हो गई।<br /><br /><strong>इनकी हुई मौत</strong> <br />इस सड़क हादसे में वीरेंद्र पुत्र जन्दी लाल निवासी ग्राम बख्तर तहसील मऊरानीपुर जिला झांसी उत्तर प्रदेश,नारायण सिंह पुत्र प्रीतम सिंह निवासी ग्राम मोहना तहसील व जिला ग्वालियर मध्य प्रदेश, जितेंद्र सिंह पुत्र निहाल सिंह निवासी ग्राम पोस्ट पाली खुर्दए इटावा, बरथाना उत्तर प्रदेश और एक अज्ञात की मौत हो गई। <br /><br /><strong>ये हुए घायल</strong><br />दुर्घटन में सीताराम पुत्र छोटेलाल निवासी सरोटा पोस्ट कच्छ गांव थाना मूसानगर जिला कानपुर देहात यूपी,<br />विक्रम पुत्र उम्मेद सिंह  कुशवाह निवासी भटनावर थाना भटनावर जिला शिवपुरी यूपी,सोनू कुमार पुत्र गुलाब चंद शर्मा जाति शर्मा निवासी सहरसा पुलिस थाना सदर जिला पटना बिहार,श्रीराम रजक पुत्र स्वर्गीय बारी लाल जाति रजक निवासी सीतापुर पुलिस थाना पिछोर जिला शिवपुरी मध्य प्रदेशऔर देवेंद्र रजक पुत्र प्रकाश रजक निवासी भोडन,पुलिस थाना भीती एतहसील पिछोर जिला शिवपुरी मध्य प्रदेश गंभीर घायल हो गए। <br /><br /> </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>कोटा</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/the-balance-of-the-bus-was-disturbed-while-spitting-gutkha--4-died-after-entering-the-standing-trailer/article-10336</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/the-balance-of-the-bus-was-disturbed-while-spitting-gutkha--4-died-after-entering-the-standing-trailer/article-10336</guid>
                <pubDate>Tue, 24 May 2022 15:52:05 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-05/simliya-nh-27-bus-accident.jpg"                         length="66555"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[kota]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        