<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://dainiknavajyoti.com/ground-water/tag-35770" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>Dainik Navajyoti Rising Rajasthan RSS Feed Generator</generator>
                <title>Ground water - Dainik Navajyoti Rising Rajasthan</title>
                <link>https://dainiknavajyoti.com/tag/35770/rss</link>
                <description>Ground water RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>खत्म हो रहा दिल्ली में भूगर्भ जल</title>
                                    <description><![CDATA[भारत में भूजल दोहन की स्थिति काफी भयावह है। देश में 267 जिलों में भूजल दोहन का स्तर 64 से लेकर 385 फीसदी है। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/ground-water-is-running-out-in-delhi/article-157898"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-06/1200-x-600-px)-(2)5.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काफी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भयावह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> 267 <span style="font-family:Mangal, serif;">जिलों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> 64 <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> 385 <span style="font-family:Mangal, serif;">फीसदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेखा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समिति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केंद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंत्रालय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आग्रह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राज्यों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोकने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधनों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दीर्घकालिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यवहार्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुनिश्चित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्काल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कड़े</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कदम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उठाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहे।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हरियाणा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">पंजाब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिल्ली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इलाके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डार्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जोन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सौ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फीसदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिलों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति</span> 385 <span style="font-family:Mangal, serif;">फीसदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गयी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राष्ट्रीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजधानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इलाकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रिचार्ज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगभग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुणे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछेक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूगर्भ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्रोत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तरह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जायेंगे।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वैज्ञानिकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अध्ययन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जागते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबूत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तेजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गिरावट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुख्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वजह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृषि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्यों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेतु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रदूषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुणवत्ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुयी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्याधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> 400 <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिलों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फ्लोराइड</span>,<span style="font-family:Mangal, serif;">आर्सैनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नाइट्रेट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जहरीले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौजूद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूषित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संबंधी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समस्यायें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भयावह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजधानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिल्ली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हालत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खराब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यमुना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हिस्सेदारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नये</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इलाकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुख्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्रोत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कमी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़े</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पैमाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवैध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नतीजतन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजधानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तेजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गिरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हालात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबूत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिल्ली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तेजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाताल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगभग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खत्म</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कगार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पिछले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पांच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सालों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साढ़े</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मीटर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीचे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">रिपोर्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुताबिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिल्ली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजधानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछेक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इलाके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अर्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रेणी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जबकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">औसतन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हालात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहुतेरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शोध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अध्ययन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबूत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजधानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवैध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चलते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तेजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीरो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षाजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संचय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नाकामी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबूत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हकीकत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उचित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षाजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संचयन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लाखों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लीटर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यूं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बर्बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बरसाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जगह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जमीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीचे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योजनाबद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तरीके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जमीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीचे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंचाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थानीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निकायों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ठोस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योजना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">वाटर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हार्वेस्टिंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिस्टम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगाना :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal">2013 <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नगर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निगम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">द्वारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नये</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाटर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हार्वेस्टिंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिस्टम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगाना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनिवार्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अमल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जबकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योजना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बोर्ड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुसार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिलों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फीसदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छूट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गयी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसपर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अमल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आजतक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिल्ली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिल्ली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कमी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खातिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रबंधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> 520 <span style="font-family:Mangal, serif;">ट्यूबवैल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगाये</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गये</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजधानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> 77 <span style="font-family:Mangal, serif;">तालाबों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कायाकल्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तैयारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राज्यपाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">द्वारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जलसंचय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभियान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुरुआत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विडम्बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रयास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चरम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वजह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संग्रहण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योजनाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फाइलों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिमटी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षाजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संचयन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षाजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संचयन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाबत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोर्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किये</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसपर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सख्ती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अमल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।विडंबना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जलाशयों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्विकास</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षाजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संचयन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योजनाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिल्ली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बोर्ड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाबत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योजना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभाग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span>,<span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फंड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहाना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पल्ला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">झाड़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भाटी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माइंस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पल्ला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बजीराबाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जलाशय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एकत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोकने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुयी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केंद्रीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बोर्ड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अहम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुझाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिये</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादातर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योजनायें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रस्ताव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरातल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाये।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षाजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संभव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बदहाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अकेले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजधानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">एन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गाजियाबाद</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">फरीदाबाद</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">नौएडा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">गुरुग्राम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शहरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">चेन्नई</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">हैदराबाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शहरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डब्लू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओएसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संगठन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बारे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रदूषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चिंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाहिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राष्ट्रीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हरित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एनजीटी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नियम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जमीनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ढंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बावजूद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जबकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भंडारों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षतिपूर्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षाजल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संभव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एकमात्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रास्ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पेट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">-ज्ञानेन्द्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रावत</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेखक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/ground-water-is-running-out-in-delhi/article-157898</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/ground-water-is-running-out-in-delhi/article-157898</guid>
                <pubDate>Wed, 24 Jun 2026 10:41:15 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-06/1200-x-600-px%29-%282%295.png"                         length="1655112"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>जयपुर अंतरराष्ट्रीय एयरपोर्ट बना वाटर पॉजिटिव, जल संरक्षण में नई मिसाल</title>
                                    <description><![CDATA[जयपुर अंतरराष्ट्रीय एयरपोर्ट ने 1.37 लाख किलोलीटर पानी बचाकर राजस्थान का पहला "वाटर पॉजिटिव" एयरपोर्ट बनने का गौरव हासिल किया है। पुनर्चक्रण और रेन वाटर हार्वेस्टिंग के जरिए एयरपोर्ट ने उपभोग से अधिक जल संचयन किया। ब्यूरो वेरिटाज द्वारा प्रमाणित यह मॉडल मरूस्थलीय प्रदेश में सतत विकास की नई मिसाल है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/jaipur-international-airport-becomes-a-new-example-in-water-positive/article-151998"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2024-02/airport.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। मरुस्थलीय प्रदेश राजस्थान में जल संरक्षण की दिशा में एक बड़ी उपलब्धि सामने आई है। जयपुर स्थित जयपुर अंतरराष्ट्रीय एयरपोर्ट अब आधिकारिक रूप से “वाटर पॉजिटिव एयरपोर्ट” की श्रेणी में शामिल हो गया है। यह उपलब्धि हासिल करने वाला यह राजस्थान का पहला और देश के चुनिंदा एयरपोर्ट्स में शामिल हो गया है। एयरपोर्ट ने अप्रैल, 2025 से मार्च 2026 के बीच कुल 1.03 लाख किलोलीटर पानी का उपभोग किया, जबकि इसी अवधि में जल संरक्षण और पुनर्भरण उपायों के जरिए 1.37 लाख किलोलीटर पानी की बचत दर्ज की गई। यानी एयरपोर्ट ने जितना पानी इस्तेमाल किया, उससे कहीं अधिक पानी को पुनर्चक्रित और संरक्षित किया गया।</p>
<p>इस उपलब्धि के लिए ग्लोबल कंसल्टिंग फर्म ब्यूरो वेरिटाज ने एयरपोर्ट को आधिकारिक एक्रेडिटेशन प्रदान किया है। एयरपोर्ट परिसर में जल संरक्षण के लिए 18 गहरे एक्वाफर रिचार्ज पिट बनाए गए हैं, जिनके माध्यम से वर्षा जल का संग्रहण कर भूजल स्तर बढ़ाने का कार्य किया जा रहा है। इसके अलावा रेन वाटर हार्वेस्टिंग, जल पुनर्चक्रण और भूजल पुनर्भरण जैसी योजनाओं पर लगातार काम किया जा रहा है। पानी की कमी वाले क्षेत्र में स्थित होने के बावजूद एयरपोर्ट प्रशासन ने सतत प्रयासों से जल प्रबंधन का सफल मॉडल प्रस्तुत किया है। विशेषज्ञों के अनुसार यह उपलब्धि अन्य संस्थानों और एयरपोर्ट्स के लिए भी प्रेरणा बनेगी और जल संरक्षण के क्षेत्र में नई दिशा प्रदान करेगी।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/jaipur-international-airport-becomes-a-new-example-in-water-positive/article-151998</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/jaipur-international-airport-becomes-a-new-example-in-water-positive/article-151998</guid>
                <pubDate>Tue, 28 Apr 2026 17:49:02 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2024-02/airport.png"                         length="160491"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>विश्व जल दिवस पर विशेष...''बढ़ती मांग, घटते स्रोत, गहराता जल संकट'': डार्क जोन में डूबता प्रदेश, गर्मियों में टैंकर राज और सूखते स्रोत</title>
                                    <description><![CDATA[राजस्थान में जल संकट विकराल हो गया है; राज्य के पास देश का मात्र 1.16% सतही जल है। 299 में से केवल 38 ब्लॉक सुरक्षित बचे हैं, जबकि भूजल दोहन 150% तक पहुँच चुका है। 'जल जीवन मिशन' से कनेक्शन तो बढ़े, लेकिन 350 करोड़ लीटर की भारी मांग और घटता जलस्तर भविष्य के लिए बड़ी चुनौती है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/special-on-world-water-day-increasing-demand-decreasing-sources-deepening/article-147402"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-03/world-water-day.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। राजस्थान देश का सबसे बड़ा राज्य होने के बावजूद जल संकट की सबसे भयावह तस्वीर पेश करता है। भौगोलिक विषमताओं के कारण यहां जल संसाधन विरासत में ही सीमित मिले। राज्य के पास मात्र 1.16 प्रतिशत सतही जल उपलब्ध है। यही असंतुलन आज गहराते जल संकट की जड़ बन चुका है। लगातार सूखा, घटती वर्षा, बढ़ती आबादी और अनियंत्रित विकास ने हालात को विकराल बना दिया है। राज्य के अधिकांश ब्लॉक अब डार्क जोन में पहुंच चुके हैं, जहां भूजल का स्तर खतरनाक रूप से नीचे जा चुका है। 55 प्रतिशत ग्रामीण आबादी आज भी भूजल पर निर्भर है, लेकिन यह पानी भी कई जगह खारा और स्वास्थ्य के लिए अनुपयुक्त हो चुका है। गर्मियों में 150 से अधिक शहरों और 15 हजार गांवों में पानी का संकट खड़ा हो जाता हैं। जलदाय मंत्री कन्हैया लाल के अनुसार सरकार की प्राथमिकता हर घर को स्वच्छ जल उपलब्ध कराना है। </p>
<p>राज्य के 222 शहरों और कस्बों में पेयजल योजनाएं संचालित हैं। जयपुर जैसे बड़े शहर में ही सात लाख कनेक्शन हैं। 28 प्रतिशत शहरों को सतही जल और 50 प्रतिशत को भूजल से पानी मिल रहा है। लेकिन हकीकत यह है कि 60 शहरों में रोजाना सिर्फ  एक बार पानी आता है, जबकि 30 से अधिक शहरों में दो दिन में एक बार सप्लाई हो रही है। गर्मी के दिनों में यह संकट और विकराल हो जाता है, जिससे आमजन को परेशानी झेलनी पड़ती है।</p>
<p><strong>एक्सपर्ट व्यू</strong></p>
<p>जल प्रबंधन विशेषज्ञ मानते हैं कि राजस्थान में जल संकट केवल संसाधनों की कमी नहीं, बल्कि प्रबंधन की विफलता भी है। यदि वर्षा जल संचयन, भूजल पुनर्भरण और फसल चक्र में बदलाव जैसे उपायों को सख्ती से लागू नहीं किया गया, तो आने वाले वर्षों में स्थिति और भयावह हो सकती है।</p>
<p><strong>ग्रामीण उम्मीद: नल कनेक्शन बढ़े, पानी कहां से आएगा</strong></p>
<p>जल जीवन मिशन के तहत ग्रामीण क्षेत्रों में नल कनेक्शन तेजी से बढ़े हैं। 2019 से पहले जहां केवल 11 लाख घरों में नल थे, अब यह संख्या बढ़कर 58 लाख तक पहुंच गई है। यह उपलब्धि दिखने में बड़ी है, लेकिन असली चुनौती पानी की उपलब्धता है। वर्तमान में विभाग के पास 130 करोड़ लीटर प्रतिदिन पानी उपलब्ध है, जबकि भविष्य में 350 करोड़ लीटर की जरूरत होगी। </p>
<p>प्रदेश में 150 प्रतिशत भूजल दोहन हो रहा है। 214 ब्लॉक अतिदोहित है। 1984 में दोहन 35 प्रतिशत, 1995 में 58 प्रतिशत, 2004 में 125 प्रतिशत, 2013 में 139 प्रतिशत, 2020 में 150 प्रतिशत और 2023 में 149 प्रतिशत तक पहुंच गया है। 1984 में 236 में से 203 ब्लॉक सुरक्षित थे, जो स्थिति 2023 में 299 में से 38 ब्लॉक ही सुरक्षित श्रेणी में रहे।</p>
<p><strong>जल आपूर्ति की स्थिति</strong></p>
<p><strong>श्रेणी                                              आंकड़े</strong><br />कुल शहर/कस्बे                                 222<br />कुल उपभोक्ता                                   35 लाख<br />जयपुर में उपभोक्ता                            07 लाख<br />ग्रामीण नल कनेक्शन                          11 लाख<br />(2019 तक)    <br />वर्तमान नल कनेक्शन                          58 लाख<br />वर्तमान जल उपलब्धता                       130 करोड़ लीटर प्रतिदिन<br />अनुमानित आवश्यकता                       350 करोड़ लीटर प्रतिदिन</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/special-on-world-water-day-increasing-demand-decreasing-sources-deepening/article-147402</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/special-on-world-water-day-increasing-demand-decreasing-sources-deepening/article-147402</guid>
                <pubDate>Sun, 22 Mar 2026 11:30:43 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-03/world-water-day.png"                         length="1578150"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>मानसून की बंपर बारिश से 31 जिलों में भूजल स्तर में हुई बढ़ोतरी, नागौर-पाली में आई गिरावट</title>
                                    <description><![CDATA[इस वर्ष मानसून की बारिश के चलते भूजल स्तर में ऐतिहासिक बढ़ोतरी देखी गई है]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/ground-water-level-increased-in-31-districts-due-to-bumper/article-98132"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2024-12/5554-(10)3.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। इस वर्ष मानसून की बारिश के चलते भूजल स्तर में ऐतिहासिक बढ़ोतरी देखी गई है। भूजल विभाग ने अपनी मानसून सर्वे रिपोर्ट जारी करते हुए बताया कि प्रदेश के 33 में से 31 जिलों में भूजल स्तर में वृद्धि दर्ज की गई है। प्रमुख जिलों में चित्तौड़गढ़ का नाम सबसे ऊपर है, जहां भूजल स्तर 14 मीटर तक बढ़ा है। इसके अलावा जयपुर जिले में 4.64 मीटर, झुंझुनूं में 3.31 मीटर, बांसवाड़ा और बारां में 6.68 मीटर, भीलवाड़ा में 10.89 मीटर और बूंदी में 11.50 मीटर की बढ़ोतरी हुई है।</p>
<p>हालांकि कुछ जिलों में भूजल स्तर में गिरावट भी देखी गई है। नागौर में रिचार्ज के मुकाबले भूजल दोहन 188 प्रतिशत तक बढ़ने के कारण अच्छे मानसून के बावजूद भूजल स्तर में गिरावट आई है। पाली जिले में भी -5.12 मीटर की गिरावट दर्ज हुई है। भूजल विभाग के अधिकारियों का कहना है कि इन आंकड़ों से यह साफ है कि राज्य में जलवर्धन की दिशा में सकारात्मक बदलाव आया है, लेकिन जल दोहन और संरक्षण को लेकर सतर्कता बरतने की आवश्यकता है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/ground-water-level-increased-in-31-districts-due-to-bumper/article-98132</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/ground-water-level-increased-in-31-districts-due-to-bumper/article-98132</guid>
                <pubDate>Thu, 19 Dec 2024 18:30:42 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2024-12/5554-%2810%293.png"                         length="368726"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>जमीन का सीना फाड़कर निकाल रहे भू-जल, सबसे ज्यादा सांगोद में हो रहा दोहन</title>
                                    <description><![CDATA[कोटा में पिछले 4 साल में भू जल स्तर 1.5 मीटर से ज्यादा गिर चुका है। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/tearing-the-chest-of-the-land-and-releasing-groundwater/article-72675"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2024-03/zameen-ka-seena-fad-kr-nikal-rhe-bhu---jal...kota-news-14-03-2024.jpeg" alt=""></a><br /><p>कोटा। जिले का भू जल स्तर लगातार कम हो रहा है, जिसमें कोटा शहर के साथ ही आस पास के कस्बों में लगातार रिचार्ज से ज्यादा पानी का दोहन किया जा रहा है। ऐसे में चंबल नदी का पानी उपलब्ध नहीं होने की दशा में पेयजल के लिए सबसे उपयुक्त संसाधन की लगातार कमी हो रही है। साथ इसमें भू जल का लगातार हो रहा अनियंत्रित दोहन भी इस समस्या को और बढ़ा रहा है। कोटा में पिछले 4 साल में भू जल स्तर 1.5 मीटर से ज्यादा गिर चुका है। हालांकि हर साल बारिश होने पर शहर के साथ साथ जिले का भू जल स्तर बढ़ भी जाता है। लेकिन रिचार्ज से ज्यादा दोहन होने के कारण भू जल स्तर में लगातार गिरावट देखी जा रही है।</p>
<p><strong>कोटा शहर का भूजल स्तर</strong><br /><strong>वर्ष        स्तर (मीटर में)</strong><br />2020        5.01 <br />2021        5.10<br />2022        3.36<br />2023        4.81</p>
<p><strong>वर्ष 2021-22</strong><br /><strong>ब्लॉक                 दोहन योग्य     जल दोहित जल     प्रतिशत      श्रेणी</strong><br />इटावा                 11667           9662.37               82            अर्द्ध गंभीर<br />खैराबाद              5225.68        5926                    113          अति दोहित<br />कोटा शहर           942.07         2228.44                114.7       अति दोहित<br />लाडपुरा ग्रामीण    4702.97       5207.82                110.7       अति दोहित<br />सांगोद                9469.98       13438                  141          अति दोहित<br />सुल्तानपुर          11303.97      8578                    75            अर्द्ध गंभीर</p>
<p><strong>वर्ष 2022-23</strong><br /><strong>ब्लॉक                  दोहन योग्य जल      दोहित जल        प्रतिशत         श्रेणी</strong><br />इटावा<strong>                  </strong>12083.61              10290.02         85.15<strong>        </strong>अर्द्ध गंभीर<br />खैराबाद<strong>               </strong>5378.54                6404               119.06<strong>       </strong>अति दोहित<br />कोटा शहर            2125.59                2533.73          119.20       अति दोहित<br />लाडपुरा ग्रामीण    5093.09                5777.80           113.4         अति दोहित<br />सांगोद    <strong>            </strong>9983.50                14852.85         148.77       अति दोहित<br />सुल्तानपुर           11753.34             9086.13            77.30         अर्द्ध गंभीर</p>
<p><strong>हर साल रिचार्ज से ज्यादा दोहन</strong><br />कोटा शहर में हर साल रिचार्ज से ज्यादा भू जल का दोहन किया जा रहा है। भू जल विभाग के वैज्ञानिक सुबोध मेहता ने बताया कि कोटा शहरी ब्लॉक में साल 2022-23 में मौनसून में करीब 2 हजार 361 हेक्टर मीटर पानी का रिचार्ज हुआ। लेकिन इससे 120 फीसदी से अधिक यानी करीब 2 हजार 533 हेक्टेयर मीटर पानी का दोहन किया गया। ऐसे में वर्ष 2022-23 में ही पानी के दोहन और रिचार्ज में 230 एचएएम की गिरावट रही जिससे कोटा शहरी ब्लॉक में पानी का स्तर 1.5 मीटर तक गिर गया। गत वर्ष कोटा शहरी ब्लॉक से घरेलू अव्यवसायिक और व्यवसायिक कार्यों में 115 फीसदी से अधिक पानी का दोहन हुआ। जिसकी भरपाई के रुप में केवल 2 हजार 157 एचएएम हेक्टेयर मीटर पानी ही रिचार्ज हुआ। वहीं साल 2021-22 में ब्लॉक की 1 हजार 942 हैक्टेयर मीटर की क्षमता की तुलना में 2 हजार 228 एचएएम हेक्टेयर मीटर पानी का दोहन किया। जिसमें रिचार्ज से करीब 300 हैक्टेयर मीटर पानी का अधिक दोहन किया गया। </p>
<p><strong>चार साल में 1.2 मीटर गिरा जल स्तर</strong><br />किसी भी क्षेत्र में भू जल स्तर की गणना करने के लिए कुओं का उपयोग किया जाता है। जहां कुओं में भू तल से जितना नीचे पानी नजर आता है उसे भू जल स्तर माना जाता है। बात करें कोटा शहर की तो शहर में जनवरी 2020 में भूजल स्तर 5.01 मीटर, जनवरी 2021 में 5.10 मीटर, वहीं वहीं जनवरी 2022 में भू जल स्तर 3.36 मीटर और जनवरी 2023 में ये जल स्तर 4.81 मीटर हो गया। हालांकि साल 2022 और 23 के बीच जल स्तर में वृद्धि हुई है। लेकिन पिछले 4 सालों की तुलना की जाए तो शहर का भू जल स्तर करीब 1.2 मीटर गिरा है। </p>
<p><strong>कोटा जिले के 6 में से 4 ब्लॉक अति दोहित श्रेणी में </strong><br />कोटा जिले में भू जल स्तर को मापने के लिए 6 ब्लॉक बनाए गए हैं जिनमें भू जल स्तर को मापा जाता है। जिनमें 4 ब्लॉक अति दोहित श्रेणी में हैं। जिले के जिले के लाडपुरा, खैराबाद, कोटा शहरी और सांगोद ब्लॉक अति दोहित की श्रेणी में जा चुके हैं। इन ब्लॉकों में हर साल भू जल के रिचार्ज होने से ज्यादा पानी का दोहन किया जा रहा है। इसके अलावा चारों ब्लॉक में सबसे ज्यादा दोहन सांगोद ब्लॉक में देखने को मिल रहा है जहां हर साल क्षमता से 150 फीसदी तक भू जल का दोहन किया जा रहा है। खैराबाद ब्लॉक में हर साल क्षमता से 113 फीसदी से 120 फीसदी अधिक दोहन हो रहा है। इसी तरह लाडपुरा ब्लॉक में 110 से 115 फीसदी अधिक दोहन किया जा रहा है। इटावा में क्षमता से 80 फीसदी से 85 फीसदी और सुल्तानपुर में 75 से 80 फीसदी अधिक दोहन हो रहा है।</p>
<p><strong>दो साल में ये रहा भूजल स्तर</strong><br />कोटा जिले के 6 ब्लॉकों में से इटावा ब्लॉक को छोड़कर सभी ब्लॉकों में भू जल के स्तर में गिरावट देखने को मिली है। जहां इटावा ब्लॉक में वर्ष 2022 में स्तर 11.14 मीटर था जो साल 2023 में गिरकर 10.89 हो गया। वहीं खैराबाद ब्लॉक का स्तर वर्ष 2023 में 4.39 से गिरकर 9.56 मीटर रह गया। इसी तरह लाडपुरा ब्लॉक का जल स्तर वर्ष 2023 में 6.65 से गिरकर 11.92 मीटर हो गया। इसके अलावा सांगोद ब्लॉक का जल स्तर 10.28 से गिरकर 11.22 मीटर हो गया और सुल्तानपुर ब्लॉक का जल स्तर वर्ष 2023 में 9.55 से गिरकर 10.03 रह गया। </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>कोटा</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/tearing-the-chest-of-the-land-and-releasing-groundwater/article-72675</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/tearing-the-chest-of-the-land-and-releasing-groundwater/article-72675</guid>
                <pubDate>Thu, 14 Mar 2024 15:41:20 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2024-03/zameen-ka-seena-fad-kr-nikal-rhe-bhu---jal...kota-news-14-03-2024.jpeg"                         length="364058"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[kota]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>अभी पीने के लिए हर दिन 130 करोड़ लीटर पानी मौजूद, जेजेएम के पूरा होने के बाद 350 करोड़ लीटर पानी की हर रोज रहेगी डिमांड</title>
                                    <description><![CDATA[राज्य में एक अप्रैल 2022 की स्थिति के अनुसार कुल 1,21,979 बस्तियों व ढाणियों में से 53,172 को पूर्ण रूप से 58,379 को आंशिक रूप से पेयजल उपलब्ध कराया गया है शेष 10,428 बस्तियों व ढाणियां स्वच्छ पेयजल गुणवत्ता से प्रभावित है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/now-130-crore-liters-of-water-is-available-for-drinking-every-day--after-the-completion-of-jjm-there-will-be-demand-of-350-crore-liters-of-water-everyday/article-46622"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2023-05/u-1.png" alt=""></a><br /><p>ब्यूरो/नवज्योति, जयपुर। भू-जल में भारी गिरावट के साथ ही अब राज्य के ग्रामीण क्षेत्रों में भी पीने के पानी का संकट हर साल बढ़ता जा रहा है। पेयजल योजनाओं के लिए उपलब्ध बजट पूरा खर्च नहीं होने के कारण स्थायी योजनाएं विकसित नहीं हो पा रही है। <br /><br />इसी का नतीजा है कि हर साल गर्मियों के शुरू होते ही 11 हजार से अधिक गांव टैंकरों पर निर्भर हो जाते हंै। राज्य में 60 प्रतिशत पेयजल जरुरतें भूजल से पूरी होती है। भूजल पुनर्भरण के मुकाबले दोहन 151 प्रतिशत है। जेजेएम में एक करोड़ पांच लाख घरों को पानी का कनेक्शन होने के बाद भी पानी की समस्या समाप्त नहीं, बल्कि और ज्यादा होने वाली है। मिशन पूरा होने के बाद प्रतिदिन पेयजल की आवश्यकता 350 करोड़ लीटर हो जाएगी। अभी जल की उपलब्धता 130 करोड़ लीटर है। ऐसे में तीन गुणा पानी अधिक उपलब्ध कराना एक चुनौती होगी।<br /><br /><img alt="Rwk7C2BVAAAAAElFTkSuQmCC"></img><br /><br />पेयजल उपलब्ध कराना सरकार की प्राथमिकता है, विभाग के पर्याप्त संसाधनों के जरिए हर गांव-ढ़ाणी तक पीने का पानी उपलब्ध कराया जाएगा। <br />-डॉ. महेश जोशी, जलदाय मंत्री<br /><br /><strong>इस साल की क्या तैयारी</strong><br />जलदाय विभाग के अनुसार पिछले साल 76 शहरों एवं 11290 गांव-ढाणियों में जल परिवहन किया गया था। इस साल अभी 27 शहरों एवं 682 गांवों में पेयजल परिवहन किया जा रहा है, जिसे आवश्यकतानुसार बढ़ाया जाएगा। अप्रैल से अगस्त माह तक के लिए ग्रामीण क्षेत्रों में 22689 गांव-ढाणियों में टैंकरों से जल परिवहन के लिए 106.50 करोड़ तथा शहरी क्षेत्रों में 172 शहरों व कस्बों के लिए 39.76 करोड़ का प्रावधान किया गया है। हर जिले के लिए 50-50 लाख इमरजेंसी में पेयजल व्यवस्था के लिए स्वीकृत किए गए हैं। गर्मियों में पेयजल समस्या के समाधान के लिए राज्य स्तरीय कंट्रोल रूम भी स्थापित किया गया है।<br /><br /><strong>ग्रामीण पेयजल आपूर्ति</strong><br />राज्य में एक अप्रैल 2022 की स्थिति के अनुसार कुल 1,21,979 बस्तियों व ढाणियों में से 53,172 को पूर्ण रूप से 58,379 को आंशिक रूप से पेयजल उपलब्ध कराया गया है शेष 10,428 बस्तियों व ढाणियां स्वच्छ पेयजल गुणवत्ता से प्रभावित है। 15 अगस्त 2019 से जल जीवन मिशन के तहत वर्ष 2024 तक प्रत्येक ग्रामीण परिवारों को घरेलू नल कनेक्शन के माध्यम से पीने योग्य पानी उपलब्ध कराया जाना है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/now-130-crore-liters-of-water-is-available-for-drinking-every-day--after-the-completion-of-jjm-there-will-be-demand-of-350-crore-liters-of-water-everyday/article-46622</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/now-130-crore-liters-of-water-is-available-for-drinking-every-day--after-the-completion-of-jjm-there-will-be-demand-of-350-crore-liters-of-water-everyday/article-46622</guid>
                <pubDate>Thu, 25 May 2023 12:21:11 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2023-05/u-1.png"                         length="177963"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        