<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://dainiknavajyoti.com/%C2%A0/tag-53131" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>Dainik Navajyoti Rising Rajasthan RSS Feed Generator</generator>
                <title> awareness - Dainik Navajyoti Rising Rajasthan</title>
                <link>https://dainiknavajyoti.com/tag/53131/rss</link>
                <description> awareness RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>कमर दर्द को नजरअंदाज करना पड़ सकता है भारी : डॉ. डीपी शर्मा</title>
                                    <description><![CDATA[आधुनिक जीवनशैली, लंबे समय तक बैठने और शारीरिक गतिविधि की कमी से 20-40 वर्ष के लोगों में कमर दर्द बढ़ रहा। एसडीएमएच के न्यूरोसर्जन डॉ. डीपी शर्मा के अनुसार, गलत पोश्चर, भारी वजन, स्लिप डिस्क, साइटिका और पोषक तत्वों की कमी प्रमुख कारण। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/ignoring-back-pain-can-prove-costly-dr-dp-sharma/article-162799"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-08/111200-x-600-px)-(4)16.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। आधुनिक जीवनशैली, लंबे समय तक बैठकर काम करने और शारीरिक गतिविधियों की कमी के कारण कमर दर्द अब केवल बढ़ती उम्र की समस्या नहीं रह गया है। अब 20 से 40 वर्ष की उम्र के लोग भी तेजी से इसकी चपेट में आ रहे हैं। एसडीएमएच के वरिष्ठ न्यूरोसर्जन डॉ. डीपी शर्मा ने बताया कि कमर के निचले हिस्से में हड्डियों, मांसपेशियों, लिगामेंट्स और नसों में किसी तरह की समस्या दर्द का कारण बन सकती है। गलत पोश्चर में लंबे समय तक बैठना, अचानक झुकना, भारी वजन उठाना, नियमित व्यायाम नहीं करना और मांसपेशियों में खिंचाव कमर दर्द के प्रमुख कारण हैं। इसके अलावा स्लिप डिस्क, बढ़ती उम्र के साथ रीढ़ की हड्डी में होने वाले बदलाव, नस दबने से होने वाला साइटिका, मोटापा त्और विटामिन-डी एवं कैल्शियम जैसे पोषक तत्वों की कमी भी समस्या को बढ़ा सकती है।</p>
<p><strong>ये है बचाव :</strong></p>
<p>डॉ. शर्मा ने बताया कि बचाव के लिए काम करते समय सही एर्गोनॉमिक्स अपनाना जरूरी है। रीढ़ को सहारा देने वाली कुर्सी का इस्तेमाल करें और हर 45 मिनट में उठकर 2-3 मिनट टहलें। नियमित हल्का व्यायाम और स्ट्रेचिंग कमर की मांसपेशियों को मजबूत बनाने में मदद कर सकती है। संतुलित आहार, दूध व डेयरी उत्पाद, हरी सब्जियां और पर्याप्त धूप भी हड्डियों के स्वास्थ्य के लिए महत्वपूर्ण हैं।</p>
<p>यदि दर्द 2-3 सप्ताह से अधिक बना रहे, आराम के बावजूद ठीक न हो या पैरों तक दर्द जाए, साथ में सुन्नपन, कमजोरी या झनझनाहट हो तो इसे नजरअंदाज नहीं करना चाहिए। ऐसे लक्षणों में न्यूरोसर्जन या विशेषज्ञ चिकित्सक से परामर्श लेना जरूरी है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>स्वास्थ्य</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/ignoring-back-pain-can-prove-costly-dr-dp-sharma/article-162799</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/ignoring-back-pain-can-prove-costly-dr-dp-sharma/article-162799</guid>
                <pubDate>Thu, 13 Aug 2026 11:06:28 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-08/111200-x-600-px%29-%284%2916.png"                         length="1854863"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>विश्व स्तनपान सप्ताह :  चिकित्सा संस्थानों और आंगनबाड़ी केंद्रों पर जागरूकता कार्यक्रम होंगे आयोजित</title>
                                    <description><![CDATA[विश्व स्तनपान सप्ताह (1-7 अगस्त) के तहत जयपुर प्रथम जिले में व्यापक जनजागरूकता अभियान। चिकित्सा संस्थानों, आंगनबाड़ी केंद्रों और एमसीएचएन सत्रों में माताओं को जन्म के पहले घंटे में स्तनपान और 6 माह तक केवल मां का दूध देने के महत्व की जानकारी। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/world-breastfeeding-week-%C2%A0awareness-programs-to-be-organized-at-medical/article-161597"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-07/111200-x-600-px)-(3)20.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जयपुर।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">विश्व</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्तनपान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सप्ताह</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> (1 </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">से</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> 7 </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अगस्त</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">) </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">तहत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जयपुर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रथम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जिले</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">में</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्तनपान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">को</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बढ़ावा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">देने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">लिए</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">व्यापक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जनजागरूकता</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अभियान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">चलाया</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जाएगा।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">इस</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">दौरान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जिले</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सभी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">चिकित्सा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संस्थानों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">एमसीएचएन</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सत्रों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आंगनबाड़ी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">केंद्रों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">तथा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ग्राम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्वास्थ्य</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्वच्छता</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">एवं</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पोषण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">समितियों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">माध्यम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">से</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">विभिन्न</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जागरूकता</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कार्यक्रम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आयोजित</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">किए</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जाएंगे।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">मुख्य</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">चिकित्सा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">एवं</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्वास्थ्य</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अधिकारी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जयपुर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रथम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">डॉ</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">. </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">रवि</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शेखावत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बताया</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कि</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जन्म</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पहले</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">घंटे</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">में</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">नवजात</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">को</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्तनपान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कराना</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">और</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पहले</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">छह</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">माह</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">तक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">केवल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">मां</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">का</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">दूध</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">देना</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शिशु</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्वस्थ</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">विकास</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">उचित</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पोषण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">और</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">रोग</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रतिरोधक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">क्षमता</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">लिए</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बेहद</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जरूरी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">है।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">उन्होंने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कहा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कि</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सप्ताहभर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">चलने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">वाले</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अभियान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">दौरान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्वास्थ्यकर्मी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">गर्भवती</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">और</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">धात्री</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">माताओं</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">को</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्तनपान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">महत्व</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सही</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">तकनीक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">तथा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">मां</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">और</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शिशु</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्वास्थ्य</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">इसके</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सकारात्मक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रभावों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जानकारी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">देंगे।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">उन्होंने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बताया</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कि</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">इस</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">वर्ष</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">विश्व</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्तनपान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सप्ताह</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">थीम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> Breastfeeding for a Sustainable Start in Life: Strengthen What Works </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">रखी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">गई</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">है।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">थीम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अनुरूप</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">परामर्श</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सत्र</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">एमसीएचएन</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">दिवस</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संगोष्ठियां</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">और</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सामुदायिक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जागरूकता</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">गतिविधियां</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आयोजित</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जाएंगी।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सीएमएचओ</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आमजन</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">से</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">इस</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अभियान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">में</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सक्रिय</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">भागीदारी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">निभाने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">और</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रत्येक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">नवजात</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">को</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जीवन</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्वस्थ</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शुरुआत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">दिलाने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">में</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सहयोग</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">करने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अपील</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की।</span></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span></p>
<p class="MsoNormal"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>स्वास्थ्य</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/world-breastfeeding-week-%C2%A0awareness-programs-to-be-organized-at-medical/article-161597</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/world-breastfeeding-week-%C2%A0awareness-programs-to-be-organized-at-medical/article-161597</guid>
                <pubDate>Fri, 31 Jul 2026 19:02:16 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-07/111200-x-600-px%29-%283%2920.png"                         length="797328"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>वर्ल्ड हेपेटाइटिस डे : राजस्थान में हेपेटाइटिस के साइलेंट केस बढ़े, हाई-रिस्क ग्रुप में 3.2 प्रतिशत तक पॉजिटिविटी</title>
                                    <description><![CDATA[राजस्थान में हेपेटाइटिस-बी और सी के बढ़ते मामलों ने चिंता बढ़ा दी। सरकारी स्क्रीनिंग में हेपेटाइटिस-बी की संक्रमण दर 1.23% और हाई-रिस्क समूहों में 3.2% तक दर्ज। विशेषज्ञों ने कहा कि बीमारी लंबे समय तक बिना लक्षण रहती है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/world-hepatitis-day-silent-cases-of-hepatitis-increase-in-rajasthan/article-161175"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-07/111200-x-600-px)-(1)9.png" alt=""></a><br /><p><span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर,</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नजरअंदाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चिंताजनक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तस्वीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राज्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्क्रीनिंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभियानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जेलों</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">आश्रय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गृहों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हाई</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">रिस्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समूहों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">बी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पॉजिटिविटी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर</span> 3.2 <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिशत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर्ज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेषज्ञों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संख्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मरीजों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंबे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चलता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">चौंकाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आंकड़े </span>:</strong> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस्वास्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभाग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">द्वारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कराई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्क्रीनिंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> 7.19 <span style="font-family:Mangal, serif;">लाख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">बी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> 8826 <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिले</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">यानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर</span> 1.23 <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिशत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वहीं</span> 4.70 <span style="font-family:Mangal, serif;">लाख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">सी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> 2459 <span style="font-family:Mangal, serif;">मरीज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पॉजिटिव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गए</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर</span> 0.52 <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिशत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही।</span></p>
<p><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">साइलेंट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंफेक्शन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनौती </span>: </strong><span style="font-family:Mangal, serif;">महात्मा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गांधी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पताल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीनियर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गैस्ट्रोएंट्रोलॉजिस्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">संदीप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निझावन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बताया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मामले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साइलेंट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंफेक्शन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चलता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दौरान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लीवर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगातार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नुकसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंचाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नियमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांच</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">बी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टीकाकरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वयस्कों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">ए </span>: <span style="font-family:Mangal, serif;">सीनियर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गैस्ट्रोएंट्रोलॉजिस्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">मुकेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कल्ला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बताते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पिछले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दशक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">ए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वरूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बदल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुख्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मामले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">युवाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वयस्कों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वच्छता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचपन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिरक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकसित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाती।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वयस्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिवर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक्यूट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिवर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फेलियर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खतरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">गर्भवती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महिलाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खतरनाक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">ई </span>: <span style="font-family:Mangal, serif;">सीनियर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गैस्ट्रोएंट्रोलॉजिस्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">हर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उदावत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुसार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">ई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्भावस्था</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेषकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंतिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तिमाही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यंत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिवर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फेलियर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मातृ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मृत्यु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जोखिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p><strong><span> </span><span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रमुख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लक्षण :</span></strong></p>
<p><span> </span><span style="font-family:Mangal, serif;">लगातार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थकान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कमजोरी</span></p>
<p><span> </span><span style="font-family:Mangal, serif;">भूख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगना</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मतली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उल्टी</span></p>
<p><span> </span><span style="font-family:Mangal, serif;">आंखों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">त्वचा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़ना</span></p>
<p><span> </span><span style="font-family:Mangal, serif;">गहरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पेशाब</span></p>
<p><span> </span><span style="font-family:Mangal, serif;">पेट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दाहिने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हिस्से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर्द</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूजन</span></p>
<p><span> </span><span style="font-family:Mangal, serif;">बुखार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शरीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर्द</span></p>
<p><span> </span><span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मामलों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिवर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फेलियर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लक्षण</span></p>
<p><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचाव :</span></strong></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">बी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टीका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगवाएं।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">हमेशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वच्छ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उबला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिल्टर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पिएं।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">साफ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुथरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ताजा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भोजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खाएं।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांचा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चढ़वाएं।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">डिस्पोजेबल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिरिंज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चिकित्सा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपकरणों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करें।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेजर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">टूथब्रश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साझा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करें।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">गर्भवती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महिलाएं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नियमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कराएं।</span></p>
<p><span style="font-family:Mangal, serif;">जोखिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेपेटाइटिस</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">बी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवश्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चाहिए।</span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>स्वास्थ्य</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/world-hepatitis-day-silent-cases-of-hepatitis-increase-in-rajasthan/article-161175</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/world-hepatitis-day-silent-cases-of-hepatitis-increase-in-rajasthan/article-161175</guid>
                <pubDate>Tue, 28 Jul 2026 12:32:17 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-07/111200-x-600-px%29-%281%299.png"                         length="1195830"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>विश्व सर्प दिवस पर सर्प संरक्षण एवं सर्पदंश प्रबंधन प्रशिक्षण कार्यशाला का आयोजन, सुरक्षित रेस्क्यू के लिए दिए गए किट</title>
                                    <description><![CDATA[विश्व सर्प दिवस पर होप एंड बियॉन्ड ट्रस्ट और वन विभाग ने सर्प रेस्क्यू व सर्पदंश प्रबंधन प्रशिक्षण कार्यशाला आयोजित। वनकर्मियों को विषैले-गैर विषैले सर्पों की पहचान, सुरक्षित रेस्क्यू तकनीक और प्राथमिक उपचार की जानकारी दी। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/snake-protection-and-snakebite-management-training-workshop-organized-on-world/article-160053"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-07/1200-x-600-px)65.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"><span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विश्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिवस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवसर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एंड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बियॉन्ड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ट्रस्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षक</span> (DCF) <span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभाग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संयुक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्वावधान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिवसीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्पदंश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रबंधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रशिक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्यशाला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आयोजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया।</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"> </p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"><span style="font-family:Mangal, serif;">कार्यशाला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंडल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभिन्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेंजों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वनकर्मियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकारियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भाग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रशिक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दौरान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिभागियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभिन्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विषैले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गैर</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">विषैले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्पों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहचान</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यवहार</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तथा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्पदंश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राथमिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रबंधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विस्तृत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जानकारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गई।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्पों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मानव</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">सर्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संघर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तथा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन्यजीवों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">जागरूकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया।</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"> </p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"><span style="font-family:Mangal, serif;">प्रशिक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संचालन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">जॉय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गार्डनर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">होप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एंड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बियॉन्ड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ट्रस्ट</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">द्वारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिभागियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वैज्ञानिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यावहारिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रदर्शन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कराया</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वनकर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वास्तविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिस्थितियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दक्षता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकें।</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"> </p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"><span style="font-family:Mangal, serif;">कार्यक्रम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समापन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवसर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">जॉय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गार्डनर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span><span>  </span><span style="font-family:Mangal, serif;">वी</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">केतन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुमार</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षक</span> (DCF), <span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिभागियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्नेक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किटों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माध्यम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वनकर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भविष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्यों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानवीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तरीके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संपन्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकेंगे।</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"> </p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"><span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवसर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वक्ताओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विश्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिवस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उद्देश्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्पों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्याप्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भ्रांतियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करना</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जागरूकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ाना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तथा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्पदंश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जनहानि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वैज्ञानिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जानकारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माध्यम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रशिक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभाग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षमता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वृद्धि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वन्यजीव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महत्वपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमिका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निभाएंगे।</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"> </p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"><span style="font-family:Mangal, serif;">होप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एंड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बियॉन्ड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ट्रस्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आमजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपील</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">खेत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साँप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिखाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मारने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बजाय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एंड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बियॉन्ड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्नेक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हेल्पलाइन</span> – 8239939929 <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संपर्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करें।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रशिक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टीम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">द्वारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साँप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेस्क्यू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आवास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छोड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाएगा।</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"><span style="font-family:Mangal, serif;"> </span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"><span style="font-family:Mangal, serif;"> </span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;line-height:normal;"> </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/snake-protection-and-snakebite-management-training-workshop-organized-on-world/article-160053</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/snake-protection-and-snakebite-management-training-workshop-organized-on-world/article-160053</guid>
                <pubDate>Thu, 16 Jul 2026 16:29:04 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-07/1200-x-600-px%2965.png"                         length="1949574"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>नई पीढ़ी को निरोगी बनाने की कवायद : पैदा होते ही नवजात की स्क्रीनिंग, चार माह में 1508 जन्मजात रोगी मिले बच्चे</title>
                                    <description><![CDATA[राजस्थान में चार माह से चल रही नवजात स्क्रीनिंग में 2,38,455 बच्चों की जांच में 1508 में जन्मजात बीमारियां पाई। अलवर में सबसे कम और बांसवाड़ा में सबसे अधिक मामले। दिल, मस्तिष्क, हड्डी व आनुवंशिक रोग प्रमुख। सभी रोगी बच्चों को बड़े अस्पतालों में इलाज के लिए रेफर। 
]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/effort-to-make-the-new-generation-healthy-screening-of-new/article-157710"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-06/1200-x-600-px)-(3).png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीढ़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्णत</span>: <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वस्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कवायद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुरू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दौरान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पतालों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पैदा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पताल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मेडिकल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्क्रीनिंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पतालों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉक्टरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टीम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समयावधि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्में</span> 2,38,455 <span style="font-family:Mangal, serif;">नवजात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> 1508 <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्मजात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीड़ित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिलेवार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्क्रीनिंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अलवर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वस्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिशत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आधार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देखें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> 23,351 <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> 28 <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीड़ित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिले।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जबकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बांसवाड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्वाधिक</span> 116 <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> 35 <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शिकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इनमें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपूर्णता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चिह्नित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्मजात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुरूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बडे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पतालों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भेजकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इनका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इलाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुरू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ताकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़े</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निरोगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकें।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">सालाना</span> 9 <span style="font-family:Mangal, serif;">हजार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शिकार : </span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">प्रदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सालाना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करीब</span> 16 <span style="font-family:Mangal, serif;">लाख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्म</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> 4 <span style="font-family:Mangal, serif;">माह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आंकड़ों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुसार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देखें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करीब</span> 0.63 <span style="font-family:Mangal, serif;">फीसदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्मजात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीड़ित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिलना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुमानित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सालाना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करीब</span> 9 <span style="font-family:Mangal, serif;">हजार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्मतें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बच्चें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छोटे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पताल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शिकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिलते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इन्हें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पताल</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मेडिकल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कॉलेज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जुड़े</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पतालों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शिशु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेषज्ञों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इलाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रैफर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">नवजात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकांश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ये</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारियां :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">दिल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छेद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नसों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाल्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खराबी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मस्तिष्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रीढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हड्डी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्पाइना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिफिडा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मेनिंगोसील</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मायलोमेनिंगोसील</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">एन्सेफेलोसील</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छोटा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होना</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मस्तिष्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भरना</span>,<span>  </span><span style="font-family:Mangal, serif;">हाथ</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">पैर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शरीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनावट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकृतियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्लब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फुट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पैर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टेढ़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होना</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">अतिरिक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उंगली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उंगलियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आपस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जुड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होना</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">होंठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तालू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कटाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्लेफ्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिप</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">थायरॉयड</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">हार्मोन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हाइपोथायरॉयडिज्म</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">आनुवंशिक</span><span>  </span><span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थैलेसीमिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इत्यादि।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रमुख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचाव</span> :</strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">गर्भावस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दौरान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फोलिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एसिड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कमी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डायबिटीज</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खून</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कमी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कुपोषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उम्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्भधारण।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्भधारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुरूआत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फोलिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एसिड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लें</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">नियमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रसवपूर्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कराएं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अल्ट्रासाउंड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुगर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हीमोग्लोबिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांच।</span> <span> </span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>स्वास्थ्य</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/effort-to-make-the-new-generation-healthy-screening-of-new/article-157710</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/effort-to-make-the-new-generation-healthy-screening-of-new/article-157710</guid>
                <pubDate>Mon, 22 Jun 2026 14:01:44 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-06/1200-x-600-px%29-%283%29.png"                         length="1486362"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>वंदे गंगाजल संरक्षण अभियान के तहत जलदाय कर्मचारियों ने बांटा शर्बत, जल बचाने का दिया संदेश</title>
                                    <description><![CDATA[जल संरक्षण को जनआंदोलन बनाने के लिए वंदे गंगाजल अभियान के तहत पानीपेच तिराहे पर यूथ इंटक राजस्थान ने ठंडा शर्बत वितरण कार्यक्रम आयोजित। सैकड़ों जलदाय कर्मचारियों ने भाग लिया और जनता को जल संरक्षण का संदेश। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/under-vande-ganga-water-conservation-campaign-water-supply-workers-distributed/article-155883"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-06/1111200-x-600-px)12.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जयपुर।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रदेश</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">में</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संरक्षण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">को</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जनआंदोलन</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बनाने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">उद्देश्य</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">से</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">वंदे</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">गंगाजल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संरक्षण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जन</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अभियान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">तहत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">मंगलवार</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">को</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पानीपेच</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">तिराहे</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रान्तीय</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">नल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">मजदूर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">यूनियन</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> (</span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">यूथ</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">इंटक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">) </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">राजस्थान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">द्वारा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ठंडा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शर्बत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">वितरण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कार्यक्रम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आयोजित</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">किया</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">गया।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कार्यक्रम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">में</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सैकड़ों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जलदाय</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कर्मचारियों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">भाग</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">लेकर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आमजन</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">को</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संरक्षण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">का</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संदेश</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">दिया।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">इस</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अवसर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">यूथ</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">इंटक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रदेशाध्यक्ष</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अजीत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सिंह</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शेखावत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रदेश</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">महामंत्री</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शैलेश</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शर्मा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जलदाय</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">इंटक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रदेशाध्यक्ष</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संजय</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सिंह</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शेखावत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कार्यकारी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रदेशाध्यक्ष</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बाबूलाल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शर्मा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">, </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">वरिष्ठ</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">उपाध्यक्ष</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">रघुवीर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सिंह</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शेखावत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">तथा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जिला</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अध्यक्ष</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ताराचंद</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सैनी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रत्येक</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बूंद</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">महत्व</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">देते</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">हुए</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">लोगों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">से</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बर्बादी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">रोकने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">और</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">स्रोतों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संरक्षण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">में</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सक्रिय</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">भूमिका</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">निभाने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">का</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आह्वान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">किया।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अधीक्षण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अभियंता</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> (</span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">उत्तर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;">) </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सुरेन्द्र</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सिंह</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">राठौड़</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">भी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शर्बत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">वितरण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संरक्षण</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">प्रति</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जागरूकता</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बढ़ाई।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कार्यक्रम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">अंत</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">में</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कर्मचारियों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">एवं</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">नागरिकों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">बचाने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">और</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">भावी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पीढ़ियों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">लिए</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">संसाधनों</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">को</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">सुरक्षित</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">रखने</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">की</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शपथ</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">ली।</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कार्यक्रम</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">मुख्यमंत्री</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">भजनलाल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">शर्मा</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">एवं</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">जलदाय</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">मंत्री</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">कन्हैयालाल</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">चौधरी</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">के</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आह्वान</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">पर</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">आयोजित</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">किया</span><span style="font-family:Arial, 'sans-serif';color:#222222;background:#FFFFFF;"> </span><span style="font-family:Mangal, serif;color:#222222;background:#FFFFFF;">गया।</span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/under-vande-ganga-water-conservation-campaign-water-supply-workers-distributed/article-155883</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/under-vande-ganga-water-conservation-campaign-water-supply-workers-distributed/article-155883</guid>
                <pubDate>Wed, 03 Jun 2026 17:22:05 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-06/1111200-x-600-px%2912.png"                         length="1634821"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>कोरोना के बाद अब हंता वायरस का खौफ : कोविड से अलग है चूहों से फैलने वाली गंभीर बीमारी, भीषण गर्मी और चूहों की बढ़ती तादाद रिस्क फेक्टर</title>
                                    <description><![CDATA[हंता वायरस को लेकर सतर्कता बढ़ी। अटलांटिक महासागर में एक क्रूज शिप पर संक्रमण से तीन लोगों की मौत के बाद विशेषज्ञों ने कहा कि यह कोविड की तरह तेजी से नहीं फैलता। वायरस संक्रमित चूहों की गंदगी से फैलता और फेफड़ों-किडनी को नुकसान पहुंचा सकता है। 
 ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/after-corona-now-the-fear-of-hanta-virus-is-different/article-153211"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-05/1111200-x-600-px)-(7)7.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अटलांटिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महासागर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सैर</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">सपाटे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निकले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एमवी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होंडियस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्रूज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शिप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुर्लभ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुनिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एजेंसियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हलचल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शिप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सवार</span> 149 <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारतीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्रू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मेंबर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शामिल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थे।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोविड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महामारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नाम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुनते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोबारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लॉकडाउन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मास्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सताने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मेडिकल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक्सपर्ट्स</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डब्ल्यूएचओ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सच्चाई</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कोविड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्म</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राज्यों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रिस्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अहम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जानकारियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साझा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">हंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डरने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जरूरत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">इंसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैलता :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">डब्ल्यूएचओ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेषज्ञ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">मारिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केरखोव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साफ</span><span>  </span><span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोविड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इन्फ्लूएंजा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिल्कुल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोविड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रामक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हवा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जरिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तेजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैलता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उलट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुख्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चूहों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गिलहरियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंदगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैलने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जूनोटिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोविड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जानलेवा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीवियर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केसेज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डेथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रेट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चालीस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिशत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महामारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चांस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगभग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बराबर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ब्रिटेन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एजेंसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुसार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाजारों</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">स्कूलों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऑफिस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संपर्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैलता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसलिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जनता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पैनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डरने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिल्कुल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जरूरत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">सांस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जरिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैफड़ों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैलती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीमारी :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">जयपुर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वरिष्ठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्वांस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेषज्ञ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">शुभ्रांशु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बताया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुख्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चूहों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूखे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मल</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">यूरिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संपर्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैलता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंदगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूखकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धूल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिलती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सांस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जरिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंग्स</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संक्रमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अमेरिका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीडीसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुसार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फेफड़ों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किडनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नुकसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंचाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तौर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैलता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्रूज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शिप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बंद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जगह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंबे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केबिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शेयर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैलने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मामले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देखे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">दो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हफ्ते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिखते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लक्षण :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">शुभ्रांशु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बताया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शरीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हफ्ते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उभरते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुरुआत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मरीज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तेज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बुखार</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">भारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थकान</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उल्टी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">दस्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खासकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जांघों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भयंकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर्द</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नॉर्मल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फ्लू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिनों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूखी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खांसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सांस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फूलने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समस्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुरू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्योंकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंग्स</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भरने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इलाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अप्रूव्ड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दवा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">इसलिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिखते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अस्पताल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंचकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऑक्सीजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सपोर्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मेडिकल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केयर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इकलौता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तरीका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भीषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुफीद :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">विशेषज्ञों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुसार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तापमान</span> 45 <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> 50 <span style="font-family:Mangal, serif;">डिग्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंचता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाहर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कमी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चूहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गिलहरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीधे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इंसानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बस्तियों</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">ठंडे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्टोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घुसपैठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भीषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चूहों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मल</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">मूत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल्दी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूखकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धूल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कंस्ट्रक्शन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साइट्स</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">खेतों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुराने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गोदामों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">वे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मास्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सफाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धूल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सांस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जरिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फेफड़ों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">अभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मामला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> :</strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हंता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मामला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सतर्क</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अगर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गाइडलाइन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायरस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आएगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संबंध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong>-<span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">रवि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रकाश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शर्मा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">निदेशक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जनस्वास्थ्य</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span></strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>स्वास्थ्य</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/after-corona-now-the-fear-of-hanta-virus-is-different/article-153211</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/after-corona-now-the-fear-of-hanta-virus-is-different/article-153211</guid>
                <pubDate>Sat, 09 May 2026 11:41:44 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-05/1111200-x-600-px%29-%287%297.png"                         length="1633098"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>नि:शुल्क दवा योजना में लाभ लेने में सिर्फ 6 जिलों की जनता जागरुक : बाकी सब फिसड्डी, छोटे जिलों में कम उपयोग</title>
                                    <description><![CDATA[राजस्थान में नि:शुल्क दवा योजना का लाभ मुख्यतः छह जिलों- अजमेर, अलवर, बीकानेर, जयपुर, जोधपुर और कोटा में केंद्रित, 59% खर्च हुआ। 2025 में कुल 1459 करोड़ में से 866 करोड़ यहीं खर्च हुए। जयपुर अकेले 27% हिस्सेदारी के साथ सबसे आगे रहा।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/people-of-only-6-districts-are-aware-of-availing-the/article-150860"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-04/111200-x-600-px)-(2)17.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">राजस्थान</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">नि</span>;<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शुल्क</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">योजना</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लाभ</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लेने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">केवल</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">छह</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लोग</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जागरुक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सबसे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ज्यादा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लाभ</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लेने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">वाले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अजमेर</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अलवर</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बीकानेर</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जोधपुर</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कोटा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शामिल</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बाकी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">इस</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">योजना</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">फायदा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लोग</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">तुलनात्मक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रूप</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">से</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">काफी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कम</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">उठा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रहे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हालांकि,</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सभी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सभी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवाईयों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आपूर्ति</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हो</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रही</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्रदेश</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">नि</span>:<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शुल्क</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवाईयों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आपूर्ति</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">चिकित्सा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">विभाग</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">राजस्थान</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मेडिकल</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सर्विस</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कॉरपोरेशन</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लिमिटेड</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ओर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">से</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जाती</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">राजस्व</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रिकॉर्ड</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मुताबिक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्रदेश</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 41 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लेकिन</span> 2025 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">तक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">चिकित्सा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">विभाग</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्रदेश</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">को</span> 34 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बांटकर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवाईयों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आपूर्ति</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आवंटन</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">और</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">वितरण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हिसाब</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बनाया।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिसमें</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">चौकान्ने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">वाले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आंकड़े</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्रदेश</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">वर्ष</span> 2025 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कुल</span> 1459.37 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रुपए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">नि</span>:<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शुल्क</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आपूर्ति</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">किए।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">इनमें</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">से</span> 6 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 59.41 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">फीसदी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">यानी</span> 866.83 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रुपए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हुए।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बाकी</span> 28 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">केवल</span> 592.54 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">यानी</span> 41 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">फीसदी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पैसे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवाईयां</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ही</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मरीजों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">को</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बंटी।</span><span>  </span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सबसे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ज्यादा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सबसे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कम</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">डीडवाना</span>-<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कुचामन</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च : </span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्रदेश</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सबसे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ज्यादा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">नि</span>:<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शुल्क</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हो</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रहा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अकेले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करीब</span> 395 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रुपए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवाईयां</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अस्पतालों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खप</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रही</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">यानी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कुल</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करीब</span> 27 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">फीसदी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्चा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अकेले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हो</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रहा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हालांकि</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बड़ा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कारण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्रदेशभर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">से</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">यहां</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बडे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अस्पतालों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रैफरल</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">होकर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मरीज</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आना</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">भी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">इसके</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बाद</span><span>  </span><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बीकानेर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 157.23 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जोधपुर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 115.19 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अजमेर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 88.54 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कोटा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 70.08 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हुए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">वहीं</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सबसे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कम</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">डीडवाना</span>-<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कुचामन</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलें</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 4.94 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हुआ।</span> 10 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">से</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कम</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">वाले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कोटपूतली</span>-<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बहरोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 7.14 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खैरथल</span>-<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">तिजारा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 9.12 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ब्यावर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 8.38 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ही</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हुए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">छोटे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिले,</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लेकिन</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ज्यादा :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ग्रामीण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जहां</span> 31.98 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रुपए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बीते</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">साल</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हुए।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जबकि</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">इसके</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मुकाबले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">नागौर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आबादी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कम</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बावजूद</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">यहां</span> 39.27 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रुपए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">नि</span>:<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शुल्क</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हुआ।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">इसी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">तरह</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">भीलवाड़ा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 37.39 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">चरू</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 36.56 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दौसा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 34.22 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">झुंझुनूं</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 35.43 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रुपए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">नि</span>:<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शुल्क</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खर्च</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हो</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">गए।</span></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">म</span><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रीजों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रैफरल</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">होकर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बड़े</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शहरों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अस्पतालों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आना</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आरजीएचएस</span>-<span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मुख्यमंत्री</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आयुष्मान</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आरोग्य</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">योजना</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्राइवेट</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अस्पतालों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">भी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मरीजों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">को</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">निशुल्क</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">इलाज</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">होना</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">एक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बड़ा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कारण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कि</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कई</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">निशुल्क</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवाईयों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">खपत</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सरकारी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अस्पतालों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कम</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हुई</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">होगी।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हालांकि</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">विभाग</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सभी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सरकारी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अस्पतालों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सभी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दवाईयों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">उपलब्धता</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"> </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/people-of-only-6-districts-are-aware-of-availing-the/article-150860</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/people-of-only-6-districts-are-aware-of-availing-the/article-150860</guid>
                <pubDate>Sat, 18 Apr 2026 11:01:35 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-04/111200-x-600-px%29-%282%2917.png"                         length="1428965"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>जानलेवा बनते जा रहे हैं कीटनाशक</title>
                                    <description><![CDATA[आजकल कीटनाशक गंभीर स्वास्थ्य जोखिम का कारण बनते जा रहे हैं। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/pesticides-are-becoming-deadly/article-147804"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-03/1200-x-60-px)71.png" alt=""></a><br /><p>आजकल कीटनाशक गंभीर स्वास्थ्य जोखिम का कारण बनते जा रहे हैं। हालिया शोध और अध्ययनों से यह खुलासा हुआ है कि इनकी वजह से दिनोंदिन कैंसर, थायरॉइड, हार्मोन दबाव, उच्च रक्तचाप, उच्च स्तरीय कोलेस्ट्राल में बढ़ोतरी, लिवर और अल्सरेटिव कोलाइटिस का जोखिम गंभीर रूप से बढ़ता जा रहा है। इसकी अहम वजह विषाक्त पदार्थों का व्यापक संपर्क है जिसका खुलासा बेंगलूर स्थित आंतरिक स्वास्थ्य स्टार्टअप माइक्रोबायोटेक्स द्वारा किए गये नवीनतम अध्ययन में हुआ है। देखा गया है और शोध अध्ययन इसके प्रमाण हैं कि कीटनाशकों के संपर्क में आने से वयस्कों की तुलना में अक्सर शिशु और बच्चे ज्यादा और जल्दी प्रभावित होते हैं क्योंकि एक तो वह अधिक संवेदनशील होते हैं और उनके अंग, तंत्रिका तंत्र और प्रतिरक्षा प्रणाली अभी विकसित हो रही होती है। बच्चे कीटनाशकों को शरीर से बाहर निकालने और अवशोषित करने में भी कम सक्षम होते हैं। यहां इस सच्चाई से इंकार नहीं किया जा सकता कि कीटनाशक विषाक्तता के प्रति अधिक संवेदनशील होने के साथ बच्चों का व्यवहार और उनकी शारीरिक संरचना उन्हें वयस्कों की तुलना में कीटनाशकों के अधिक संपर्क में आने का कारण बनती है।</p>
<p><strong>हवा में मौजूद कीटनाशक :</strong></p>
<p>अधिकांश कीटनाशक त्वचा के माध्यम से शरीर में प्रवेश करते हैं और बच्चों की त्वचा का क्षेत्रफल उनके आकार के अनुपात में वयस्कों की तुलना में अधिक होता है। फिर बच्चों की श्वसन दर अधिक होती है, इसलिए वे हवा में मौजूद कीटनाशकों को वयस्कों की तुलना में जल्दी ग्रहण करते हैं। चूंकि बच्चे वयस्कों की तुलना में आनुपातिक रूप से अधिक भोजन और पानी का सेवन करते हैं और कीटनाशक अवशेषों को भी अधिक ग्रहण करते हैं। फर्श, खेल के मैदान के साथ बच्चों का अधिक संपर्क होने के कारण, बच्चों का व्यवहार भी कीटनाशकों के संपर्क में आने की उनकी संभावनाओं को बढ़ाता है। कीटनाशकों के संपर्क में आने से कैंसर, तंत्रिका सम्बंधी विकार जैसे पार्किंसंस, प्रजनन क्षमता में कमी, बच्चों में मानसिक व शारीरिक विकास में कमी जैसे स्वास्थ्य जोखिम अहम हैं। इसके अलावा तात्कालिक स्वास्थ्य प्रभावों में आंखों, नाक, गले व त्वचा में जलन, चुभन, खुजली, चकत्ते आना, छाले, मतली व चक्कर आना, दस्त, सांस लेने में दिक्कत और विषाक्तता जैसी समस्यायें आमतौर पर पाई जाती हैं।</p>
<p><strong>भूजल व पर्यावरणीय :</strong></p>
<p>अस्थमा से पीड़ित लोगों पर कुछ खास प्रतिक्रिया होती है जबकि मस्तिष्क, स्तन, प्रोस्टेट व कोलन कैंसर, अल्जाईमर, गर्भपात, बांझपन और पार्किंसंस आदि का खतरा गंभीर स्तर तक रहता है। हां पायरेथ्रिन, पाइरेथ्राइडए आर्गेमेंफास्फेट और कार्बोमाट आदि रसायनिक कीटनाशक मस्तिष्क और तंत्रिका तंत्र पर हानिकारक गैसों की तरह असर करते हैं। इससे तंत्रिका संकेतों का संचरण बाधित होता है। नतीजतन सीने व मांसपेशियों में दर्द, सांस लेने में ज्यादा परेशानी और कोमा की स्थिति आ सकती है और मृत्यु भी हो सकती है। तंत्रिका तंत्र में विषमता के चलते अक्सर समूची दुनिया में लाखों लोग प्रभावित होते हैं। बंगलुरू स्थित आंतरिक स्वास्थ्य स्टार्टअप माइक्रोबायोटेक्स के नवीनतम अध्ययन के मुताबिक भारत में आबादी के 78 फीसदी शहरी लोग तीन या तीन से ज्यादा कीटनाशकों के अवशेषों के संपर्क में पाये गये हैं, जो गंभीर स्वास्थ्य जोखिम पैदा कर रहे हैं। अध्ययन में विषाक्त पदार्थों के व्यापक संपर्क का खुलासा हुआ है जो दैनिक खाद्य उपभोग, प्लास्टिक के उपयोग, भूजल व पर्यावरणीय प्रदूषण के जरिये शरीर में प्रवेश कर रहे हैं। इसके अलावा 54 फीसदी नमूनों में एंटीबायोटिक्स की मौजूदगी पाई गई है।</p>
<p><strong>चिंतनीय और खतरनाक संकेत :</strong></p>
<p>अध्ययन के मुताबिक 39 फीसदी लोग स्टेराइड के संपर्क में पाये गये जो एंडोक्राइन व्यवधान और कैंसर के जोखिम को बढ़ाते हैं। 38 फीसदी लोग फारएवर कैमिकल्स के टैस्ट में पॉजिटिव पाये गये। अध्ययन का निष्कर्ष है कि विषाक्त पदार्थों का व्यापक संपर्क दैनिक खाद्य उपभोग, प्लास्टिक के उपयोग, भूजल और पर्यावरणीय प्रदूषण के माध्यम से शरीर से हो रहा है मायक्रोबायोटेक्स द्वारा नयी विषाक्तता पहचान क्षमता के तहत नौ भारतीय राज्यों और 14 शहरों में शहरी आबादी के नमूनों का विश्लेषण करने पर खुलासा हुआ है कि कीटनाशकों, एंटीबायोटिक्स, स्टेराइड ग्रोथ रेग्युलेटरी और फारएवर केमिकल्स के प्रति महत्वपूर्ण संपर्क है जो 200 से अधिक भारतीयों के रक्त के नमूनों पर आधारित है। यह अध्ययन इस बात का प्रमाण है कि प्राणी मात्र के शरीर में कीटनाशक किस तरह जहर घोल रहे हैं। इनके अवशेष मानव शरीर में फलों एवं सब्जियों के जरिये प्रवेश करते हैं और स्नायु तंत्र को प्रभावित करते हैं। यही नहीं कीटनाशकों का अत्याधिक प्रयोग पानी के स्रोत और मिट्टी के प्रदूषित होने में अहम भूमिका निबाहता है। नतीजतन पारिस्थितिक तंत्र को भारी नुकसान होता है। इसके चलते मित्र कीट, मधुमक्खियों और पक्षियों खासकर गौरय्या की तादाद में खासी कमी आ रही है। यह बेहद चिंतनीय और खतरनाक संकेत है। इसलिए जरूरी है कि कीटनाशकों का छिड़काव करते समय मास्क, दस्ताने और सुरक्षा की दृष्टि से आवश्यक कपड़े पहनें। फलों और सब्जियों का इस्तेमाल करने से पहले उनको अच्छी तरह धो लें। इसके अलावा जैविक खेती और प्राकृतिक कीट नियंत्रण के तरीकों का इस्तेमाल करना ही श्रेयस्कर है। इसके बाद भी यदि आपको ऐसा लगता है कि आप कीटनाशक विषाक्तता के शिकार हुये हैं तो ऐसी स्थिति में तुरंत चिकित्सा सहायता लें।</p>
<p><strong>-ज्ञानेन्द्र रावत</strong><br /><strong>यह लेखक के अपने विचार हैं।</strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/pesticides-are-becoming-deadly/article-147804</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/pesticides-are-becoming-deadly/article-147804</guid>
                <pubDate>Wed, 25 Mar 2026 12:05:53 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-03/1200-x-60-px%2971.png"                         length="926985"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>स्पर्श कुष्ठ जागरुकता अभियान का हुआ समापन, विभिन्न जागरूकता गतिविधियों द्वारा &quot;कुष्ठ रोग&quot; के प्रति आमजन को किया गया जागरूक</title>
                                    <description><![CDATA[जिले में स्पर्श कुष्ठ जागरुकता अभियान का समापन हो गया है। गत 30 जनवरी को प्रारंभ हुए अभियान में विभिन्न जागरूकता गतिविधियों द्वारा "कुष्ठ रोग" के प्रति आमजन को जागरूक किया गया। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/sparsh-leprosy-awareness-campaign-concludes-general-public-made-aware-of/article-143094"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-02/(12200-x-600-px)-(1)17.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। जिले में स्पर्श कुष्ठ जागरुकता अभियान का समापन हो गया है। गत 30 जनवरी को प्रारंभ हुए अभियान में विभिन्न जागरूकता गतिविधियों द्वारा "कुष्ठ रोग" के प्रति आमजन को जागरूक किया गया। यह कार्यक्रम 13 फरवरी तक चलाया गया।</p>
<p>सीएमएचओ जयपुर प्रथम डॉ. रवि शेखावत और सीएमएचओ जयपुर द्वितीय डॉ. मनीष मित्तल ने बताया कि 'स्पर्श कुष्ठ जागरुकता अभियान के तहत कुष्ठ रोग जागरूकता संबंधित विभिन्न गतिविधियां आयोजित की गई। साथ ही सोशल मीडिया, प्रिंट व इलेक्ट्रॉनिक मीडिया सहित विभिन्न माध्यमों द्वारा आमजन को इस रोग के बारे में जानकारी दी गई।</p>
<p>उपमुख्य चिकित्सा एवं स्वास्थ्य अधिकारी (स्वास्थ्य) प्रथम डॉ. इंद्रा गुप्ता और उपमुख्य चिकित्सा एवं स्वास्थ्य अधिकारी (स्वास्थ्य) द्वितीय डॉ. सुरेंद्र कुमार गोयल ने बताया कि विद्यालयों में कुष्ठ जागरूकता से सम्बंधित कार्यक्रम आयोजित किए गए। साथ ही जिला, ब्लॉक एवं अभियान के अंतर्गत स्लोगन लेखन, माइकिंग, पम्फलेट्स वितरण, प्रचार वाहन, फ्लैक्स बैनर प्रदर्शन आदि गतिविधियों का आयोजन किया गया।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>स्वास्थ्य</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/sparsh-leprosy-awareness-campaign-concludes-general-public-made-aware-of/article-143094</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/sparsh-leprosy-awareness-campaign-concludes-general-public-made-aware-of/article-143094</guid>
                <pubDate>Fri, 13 Feb 2026 17:28:23 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-02/%2812200-x-600-px%29-%281%2917.png"                         length="1018722"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>अरावली पर्वतमाला को बचाना जरुरी </title>
                                    <description><![CDATA[आज देश में खासकर अरावली पर्वत माला अंतर्गत आने वाले राज्यों में जगह-जगह प्रदर्शन हो रहे हैं, आंदोलन हो रहे हैं, आमजन को अरावली पर आए खतरे के बारे में सचेत किया जा रहा है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/it-is-necessary-to-save-the-aravalli-mountain-range/article-137413"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-12/1200-x-600-px)-(1200-x-600-px)-(10)1.png" alt=""></a><br /><p>आज देश में खासकर अरावली पर्वत माला अंतर्गत आने वाले राज्यों में जगह-जगह प्रदर्शन हो रहे हैं, आंदोलन हो रहे हैं, आमजन को अरावली पर आए खतरे के बारे में सचेत किया जा रहा है। यह सब इतना हाहाकार इसलिए है कि अरावली पर्वत माला आज खतरे में है। दरअसल उत्तर भारत की सबसे पुरानी इस पर्वतमाला पर आज अपने अस्तित्व का संकट मंडरा रहा है। आज 670 मिलियन साल पुराने इतिहास को जमींदोज करने का प्रयास किया जा रहा है। सर्वोच्च न्यायालय के 20 नवम्बर के आदेश पर ध्यान दें, तो यह स्पष्ट हो जाता है कि अगर यह लागू हो गया तो यह निश्चित है कि अरावली तो हरियाली विहीन हो ही जायेगी, यह समूचा अंचल, भूजल क्षेत्र, भूजल भंडार, वन्य-जीव,उनके आश्रय स्थल सहित इस क्षेत्र में रहने वाले करोड़ों करोड़ लोगों के खाद्य एवं सुरक्षा खतरे में पड़ जाएगी।</p>
<p><strong>आमजन की चिंता :</strong></p>
<p>यह खतरा केवल राजस्थान, हरियाणा तक ही सीमित नहीं है, बल्कि इससे अरावली परिक्षेत्र के अंतर्गत आने वाले सीमावर्ती राज्य दिल्ली और गुजरात भी अछूते नहीं रहेंगे। वन मंत्रालय की हालिया रिपोर्ट ने भी इस आशंका को बल प्रदान किया है कि क्या अरावली बचेगी पर्यावरणविदों, वन्यजीव विशेषज्ञों और आमजन की चिंता का सबब यही है। यदि सुप्रीम कोर्ट के 20 नवम्बर के आदेश और वन मंत्रालय की रिपोर्ट का जायजा लें, तो अरावली की पहाड़ियों की जो नयी परिभाषा है, उसके मुताबिक अरावली का 90 फीसदी इलाका कानूनी संरक्षण से बाहर हो जायेगा। उसके हिसाब से जिस जमीन पर मौजूदा समय में पहाड़ हैं और जंगल हैं, यदि यह फैसला लागू हो गया, तो वहां जल्द ही कंक्रीट के जंगल और खनन माफियाओं का कब्जा हो जायेगा। नतीजतन पूरी अरावली खंड हो जाएगी।</p>
<p><strong>खनन से पहले :</strong></p>
<p>जहां खनन से पहले अरावली की पहाड़ियों की ऊंचाई 100 मीटर से काफी ऊंची थी। जिले में अरावली का रकबा करीब 10 हजार हैक्टेयर है। यह रकबा करीब करीब 20 गांवों में आता है। इस हिस्से में पिछले लगभग 40 सालों में पत्थर और सिल्का सेंड के लिए बराबर खनन किया जाता रहा है। इसके चलते खनन कारोबारियों कहें या खनन माफियाओं ने पहले तो अरावली में पहाड़ियों को खत्म किया। उसके बाद उन्होंने वहां करीब 500 फीट गहरी खदानें बना डालीं। यह सिलसिला यहां पूरे जिले में आज भी जारी है। यहां आज भी करीब 300 से ज्यादा क्रैशर बेरोकटोक चल रहे हैं। यह हालत केवल अकेले फरीदाबाद जिले की ही नहीं,बल्कि पूरे अरावली क्षेत्र में कमोबेश जारी है।</p>
<p><strong>पहाड़ियां चिन्हित :</strong></p>
<p>फॉरेस्ट सर्वे आफ इंडिया की रिपोर्ट की मानें तो वर्तमान में अरावली क्षेत्र में कुल मिलाकर छोटी-बड़ी 19 हजार पहाड़ियां चिन्हित हैं। लेकिन नयी परिभाषा के मुताबिक पहाड़ी के मानक बदल दिये गये हैं। जाहिर है कि नयी परिभाषा अरावली को नष्ट करने वाली साबित होगी। इससे न केवल काफी नुकसान होगा,बल्कि समूची अरावली पर इसका व्यापक दुष्प्रभाव पड़ेगा और वह खण्ड- खण्ड हो जायेगी। सुप्रीम कोर्ट ने तो पहले भी सीईसी की रिपोर्ट पर संज्ञान लेते हुए अरावली में खनन पर रोक लगाई थी। जहां तक पहाड़ की ऊंचाई का सवाल है, पहाड़ की ऊंचाई का पैमाना समुद्र तल से तय होता है। जबकि देखा जाए तो अमूमन अरावली की फैली अधिकांश पहाड़ियों की ऊंचाई 300 मीटर के आसपास है।</p>
<p><strong>खनन माफिया :</strong></p>
<p>दिल्ली और गुरग्राम के धरातल की ऊंचाई समुद्र तल से 240 से 260 मीटर के आसपास है। ऐसे में नयी परिभाषा के मुताबिक अरावली की पहाड़ियों की ऊंचाई 100 मीटर से कम यानी 40 से 60 मीटर तक हो जाती है। इसके चलते तकरीबन 90-95 फीसदी वानिकी क्षेत्र अरावली के दायरे से बाहर हो जाएगा। केवल एक फीसदी ही पहाड़ियां बाकी बची रह पायेंगीं। रिपोर्ट के पैराग्राफ 30-31 में विशेषज्ञों ने यही चिंता जाहिर की है। इसके चलते अरावली पर्वत श्रृंखला का अस्तित्व ही समाप्त हो जायेगा। यही सबसे बड़ा खतरा है। जहां तक एनसीआर का सवाल है, यहां पर एक तरह से खनन माफियाओं का एकछत्र राज रहा है। एनसीआर में लगभग 31 पहाड़ का तो खनन माफियाओं ने अस्तित्व ही मिटा दिया है।</p>
<p><strong>केवल पहाड़ नहीं है :</strong></p>
<p>अरावली हमारे लिए जीवनदायिनी है, धरोहर है। वह केवल पहाड़ नहीं है, वह हमारे इन चारों राज्यों दिल्ली, हरियाणा, राजस्थान और गुजरात की जीवन रेखा है। वन्य जीव विशेषज्ञों तथा जानकारों का मानना है कि अरावली की 25 प्रतिशत पहाड़ियां तो नष्ट हो ही चुकीं हैं या वे नष्ट होने के कगार पर है, 100 मीटर वाला नियम लागू हो जाने पर यहां की 90 प्रतिशत से ज्यादा पहाड़ियां नष्ट हो जाएंगी, किसान बर्बाद हो जाएगा, वन्य जीवों का जीवन जीना दुर्लभ हों जाएगा, प्रदूषण और तापमान बढ़ेगा। नदियां मर जाएंगीं, शुद्ध हवा पानी एका संकट बढ़ेगा। यह आने वाली पीढ़ियों के लिए घातक होगा। अरावली पर्वत माला को बेचने की साजिश देश के भविष्य के लिए दुर्भाग्यपूर्ण है। अरावली मिटेगी,तो भविष्य मिटेगा। और इस सबके लिए आने वाली पीढ़ियां हमें कतई माफ नहीं करेंगी।</p>
<p><strong>-ज्ञानेन्द्र रावत</strong><br /><strong>यह लेखक के अपने विचार हैं।</strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/it-is-necessary-to-save-the-aravalli-mountain-range/article-137413</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/it-is-necessary-to-save-the-aravalli-mountain-range/article-137413</guid>
                <pubDate>Sat, 27 Dec 2025 12:57:40 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-12/1200-x-600-px%29-%281200-x-600-px%29-%2810%291.png"                         length="811807"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>ब्रेन ईटिंग अमीबा का खतरा, जागरूकता ही बचाव</title>
                                    <description><![CDATA[भारत के दक्षिणी राज्य केरल में हाल ही के महीनों में एक दुर्लभ परंतु अत्यंत घातक संक्रमण ने स्वास्थ्य विभाग और आम जनता की चिंता बढ़ा दी है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/the-risk-of-brain-eating-amoeba-is-awareness/article-127855"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-09/copy-of-news-(6)5.png" alt=""></a><br /><p>भारत के दक्षिणी राज्य केरल में हाल ही के महीनों में एक दुर्लभ परंतु अत्यंत घातक संक्रमण ने स्वास्थ्य विभाग और आम जनता की चिंता बढ़ा दी है। यह संक्रमण एक विशेष प्रकार के अमीबा नेगलेरिया फाउलेरी के कारण होता है, जिसे सामान्य भाषा में ब्रेन ईटिंग अमीबा या मस्तिष्क खाने वाला अमीबा कहा जाता है। वैज्ञानिक दृष्टि से इसे प्राइमरी अमीबिक मेनिंगोएन्सेफेलाइटिस के नाम से जाना जाता है। केरल में वर्ष 2025 की शुरुआत से अब तक इस संक्रमण के 69 मामले सामने आए हैं, जिनमें से 19 लोगों की मृत्यु हो चुकी है। यह आंकड़े बीते वर्ष की तुलना में दोगुने हैं, जब 36 मामलों में 9 लोगों की जान गई थी। इस बढ़ोतरी ने स्वास्थ्य तंत्र को सतर्क कर दिया है और अब राज्य सरकार तथा केंद्र सरकार इस पर गंभीरता से कार्य कर रही हैं।</p>
<p><strong>क्या है ब्रेन ईटिंग अमीबा ?</strong></p>
<p>नेगलेरिया फाउलेरी एक स्वतंत्र रूप से रहने वाला एककोशकीय यूकैरियोटिक जीव है। यह अमीबा आमतौर पर गर्म जलवायु वाले क्षेत्रों में पाए जाने वाले गर्म मीठे पानी के स्रोतों में रहता है-जैसे कि झीलें, तालाब, नदियां, गर्म पानी के झरने तथा कभी-कभी स्विमिंग पूल भी, यदि उनकी सफाई सही ढंग से न हुई हो। प्राकृतिक पर्यावरण में यह जीव हानिरहित होता है और बैक्टीरिया को खाकर जीवित रहता है। लेकिन जब यह नाक के रास्ते मानव शरीर में प्रवेश करता है, तब यह जानलेवा साबित हो सकता है। संक्रमित पानी के नाक में प्रवेश करने पर यह अमीबा श्लेष्मा झिल्ली से होते हुए ऑल्फैक्टरी नर्व के जरिए सीधे मस्तिष्क तक पहुंच जाता है। वहां यह न्यूरॉन्स को नष्ट करने लगता है, जिससे मस्तिष्क की सूजन, ऊतकों को नुकसान और अंतत: रोगी की मृत्यु तक हो सकती है।</p>
<p><strong>दूषित पानी के संपर्क में :</strong></p>
<p>इस संक्रमण के लक्षण आमतौर पर दूषित पानी के संपर्क में आने के 1 से 9 दिन के भीतर सामने आते हैं। प्रारंभिक लक्षणों में तेज बुखार,सिरदर्द,मतली और उल्टी। जैसे-जैसे संक्रमण बढ़ता है, गंभीर लक्षण दिखाई देते हैं जैसे गर्दन में अकड़न ,भ्रम की स्थिति,दौरे चेतना में बदलाव,मानसिक असंतुलन, ध्यान केंद्रित करने में कठिनाई यह बीमारी इतनी तेजी से बढ़ती है कि 5 से 7 दिनों के भीतर ही मृत्यु हो सकती है। अब तक केवल कुछ ही लोगों को इससे बचाया जा सका है। संक्रमण की पहचान समय रहते नहीं हो पाती, जिससे उपचार में देरी हो जाती है और तब तक मस्तिष्क को व्यापक नुकसान पहुंच चुका होता है। केरल में वर्ष 2025 में इस संक्रमण के सबसे अधिक मामले अगस्त और सितंबर के महीनों में सामने आए, जो कि मानसून के बाद का समय होता है। इस दौरान वातावरण में उच्च तापमान और नमी होती है, जो इस अमीबा के लिए उपयुक्त परिस्थितियां प्रदान करती हैं। पिछले वर्ष भी राज्य के कोझिकोड, मलप्पुरम और कन्नूर जिलों में ऐसे कई मामले सामने आए थे। इस पर केंद्र सरकार ने जांच के आदेश दिए और स्वास्थ्य दिशा-निर्देश भी जारी किए गए। विशेषज्ञों के अनुसार जलवायु परिवर्तन भी इस समस्या को बढ़ा रहा है। बढ़ता तापमान और जलवायु में बदलाव नेगलेरिया के लिए अनुकूल वातावरण तैयार कर रहे हैं।</p>
<p><strong>सतर्कता ही सुरक्षा है :</strong></p>
<p>इस संक्रमण का इलाज अत्यंत जटिल और सीमित है। अभी तक कोई सटीक और प्रमाणित उपचार उपलब्ध नहीं है। फिर भी, कुछ एंटिफंगल और एंटीबायोटिक दवाओं का संयोजन उपयोग किया जा रहा है। इनमें मिल्टेफोसिन को हाल के वर्षों में संभावित उपयोगी दवा के रूप में देखा गया है। लेकिन यह तभी कारगर साबित हो सकता है जब प्रारंभिक अवस्था में निदान हो और तुरंत उपचार शुरू किया जाए। इसके साथ ही, मस्तिष्क में उत्पन्न हुए दबाव को कम करना भी इलाज का एक अहम हिस्सा है। इस संक्रमण से बचाव के लिए सबसे कारगर तरीका है दूषित पानी के संपर्क से बचाव। खासकर गर्म मौसम और मानसून के बाद इन बातों का ध्यान रखें, तालाब, झील, नदी या अनजाने जलस्रोतों में तैरने या नहाने से बचें। अगर पानी में जाना आवश्यक हो, तो नाक को बंद रखने के लिए क्लिप या नाक बंद करने वाले सुरक्षा उपकरणों का प्रयोग करें।</p>
<p><strong>संक्रमण पर नियंत्रण :</strong></p>
<p>बढ़ते मामलों को देखते हुए केरल सरकार ने एक टास्क फोर्स गठित की है, जो संक्रमण पर नियंत्रण के लिए कार्यरत है। इसके तहत स्वास्थ्य विभाग की निगरानी टीमों द्वारा जल स्रोतों की जांच,स्कूलों और समुदायों में जागरूकता अभियान,त्वरित जांच और रिपोर्टिंग प्रणाली,इसके अलावा,केंद्र सरकार भी इस संक्रमण पर कड़ी नजर बनाए हुए है और राज्यों को आवश्यक मार्गदर्शन व संसाधन मुहैया करा रही है। ब्रेन ईटिंग अमीबा एक खतरनाक लेकिन रोके जा सकने वाला संक्रमण है। इसकी रोकथाम के लिए लोगों में जागरूकता और सतर्कता अत्यंत आवश्यक है। अगर कोई व्यक्ति गर्मी के मौसम में जलस्रोतों के संपर्क में आने के कुछ दिनों बाद तेज बुखार, सिरदर्द, भ्रम या न्यूरोलॉजिकल लक्षण महसूस करता है,तो तुरंत चिकित्सा सहायता लेनी चाहिए। इस घातक रोग से डरने की नहीं, बल्कि समझदारी से निपटने की जरूरत है।</p>
<p><strong>-देवेन्द्रराज सुथार</strong><br /><strong>यह लेखक के अपने विचार हैं।</strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/the-risk-of-brain-eating-amoeba-is-awareness/article-127855</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/the-risk-of-brain-eating-amoeba-is-awareness/article-127855</guid>
                <pubDate>Thu, 25 Sep 2025 12:27:34 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-09/copy-of-news-%286%295.png"                         length="200284"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        