<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://dainiknavajyoti.com/%C2%A0/tag-54733" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>Dainik Navajyoti Rising Rajasthan RSS Feed Generator</generator>
                <title> weather - Dainik Navajyoti Rising Rajasthan</title>
                <link>https://dainiknavajyoti.com/tag/54733/rss</link>
                <description> weather RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>मेगा अल नीनो 2026 : जलवायु का संकट</title>
                                    <description><![CDATA[वैज्ञानिकों के अनुसार, इस वर्ष विकसित हो रहा यह घटना क्रम संभवत: 1877 के बाद का सबसे शक्तिशाली ऐतिहासिक मेगा अल नीनो साबित हो सकता है। य]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/mega-el-nino-climate-crisis/article-152157"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-04/111200-x-600-px)-(6)15.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">वैज्ञानिकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुसार</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकसित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्रम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संभवत</span>: 1877 <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शक्तिशाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐतिहासिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मेगा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीनो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साबित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समुद्री</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">तापीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वैश्विक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यापक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गहरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़ना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संदर्भ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हीट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डोम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभाव</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">हीटवेव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीव्रता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणालियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमिका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महत्वपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">वायुमंडलीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिसंचरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">एल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीनो</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रशांत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महासागर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असामान्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्म</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रक्रिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वैश्विक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वायुमंडलीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिसंचरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीव्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हीट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डोम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पन्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसमें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उच्च</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दबाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्म</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हवा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कैद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तापमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगातार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्तर</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">पश्चिमी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मध्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भागों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सूखा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जन्म</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> 1877 <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीनो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दौरान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भीषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अकाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लाखों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मृत्यु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रगति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बावजूद</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">इतनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आबादी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रबंधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सहायता :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पिछले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वषोंर्</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उल्लेखनीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रगति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारतीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभाग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">द्वारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकसित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मॉडल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सटीक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हीटवेव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हीट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डोम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटनाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रारंभिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेतावनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जनहानि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काफी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारतीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभाग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्सर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटनाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मार्ग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीव्रता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सटीक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सक्षम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सटीक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बुवाई</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कटाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योजना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मदद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुधार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानसून</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनौतीपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आधुनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दीर्घकालिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुधार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रबंधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूखा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रबंधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सहायता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिलती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृत्रिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होशियारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नवाचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मशीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लनिंर्ग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">चेतावनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संदेशों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संप्रेषण :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">भारतीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपमहाद्वीप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्याप्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डेटा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपलब्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विश्वसनीयता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेषकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृत्रिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होशियारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मॉडल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मॉडल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विदेशी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रारंभिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीमा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थितियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्भर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आत्मनिर्भरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाधा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विविध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भौगोलिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिस्थितियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्वत</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तटीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्र</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">रेगिस्तान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मॉडल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सटीक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्रीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">त्रुटियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पन्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अल्पकालिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सटीक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">ग्रामीण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूचना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रगति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बावजूद</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">दूरदराज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ग्रामीण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेतावनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संदेशों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संप्रेषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनौती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">चुनावों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तिथियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जलवायु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जोखिम :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">जलवायु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिवर्तन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्यावरणीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोकतांत्रिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संस्थाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उभरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खतरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पिछले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दशकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> 52 <span style="font-family:Mangal, serif;">देशों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> 94 <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जनमत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संग्रह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जलवायु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आपदाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> 2024 <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> 18 <span style="font-family:Mangal, serif;">देशों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> 23 <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाढ़</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जंगल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाधित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लीपींस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वोटिंग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मशीनें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खराब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गईं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मोजाम्बिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चक्रवात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रक्रिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सेनेगल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मतदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केंद्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंचना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुश्किल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्पष्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकेत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भविष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनावों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तिथियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जलवायु</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जोखिम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ध्यान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होंगी।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जहां</span> 140 <span style="font-family:Mangal, serif;">करोड़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आबादी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">हीट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डोम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीनो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहता।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्य</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">अर्थव्यवस्था</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामाजिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरचना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गहरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डालता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हीट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्ट्रोक</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">डिहाइड्रेशन</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हृदय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संबंधी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समस्याएं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पैदा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जलाशयों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गिरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पेयजल</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिंचाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिजली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मांग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ग्रिड</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दबाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऊर्जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मांग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पैदा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घंटे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आर्थिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गतिविधियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">चेतावनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तंत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकसित :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निपटने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्याप्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्यान्वयन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीति</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आवश्यक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रारंभिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेतावनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विस्तार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">हीट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डोम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटनाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेतावनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तंत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकसित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थानीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूचना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहुंचा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सके।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वदेशी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौसम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्टेशनों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपग्रहों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संख्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ाकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डेटा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुणवत्ता</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">संग्रहण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मात्रा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुधार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वयं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उच्च</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">रिजॉल्यूशन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मॉडल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकसित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होंगे</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">ताकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विदेशी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्भरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सके।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ग्रामीण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रणाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मजबूत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करना।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थानीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भाषाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मोबाइल</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">रेडियो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पंचायत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूचना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रसार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सशक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृषि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रबंधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सूखा</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">रोधी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सलों</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">माइक्रो</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">इरिगेशन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ावा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">सबका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समन्वय :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">मेगा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीनो</span> 2026 <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेतावनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तैयारी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नीतियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राथमिकताओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परीक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षमता</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">वैज्ञानिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्ञान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संस्थागत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ढांचा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौजूद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समन्वय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निपटने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुंजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सटीक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूर्वानुमान</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समन्वित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आपदा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रबंधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनाते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवसर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बदल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्यथा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">इतिहास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वयं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दोहराने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> 1877 <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">त्रासदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आधुनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong>- <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">रिपुन्जय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिंह</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><strong>(<span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेखक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विचार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>)</strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/mega-el-nino-climate-crisis/article-152157</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/mega-el-nino-climate-crisis/article-152157</guid>
                <pubDate>Thu, 30 Apr 2026 11:27:40 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-04/111200-x-600-px%29-%286%2915.png"                         length="1217162"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>राजस्थान में पश्चिमी विक्षोभ का असर : प्रदेश में अगले कुछ दिन रहेगा आंधी-बारिश का दौर, ओलावृष्टि की भी संभावना</title>
                                    <description><![CDATA[पश्चिमी विक्षोभ के प्रभाव से पश्चिमी राजस्थान में अगले दो-तीन दिन मौसम अस्थिर। 19-20 मार्च को जोधपुर, बीकानेर, अजमेर, जयपुर, भरतपुर, उदयपुर व कोटा संभाग के कुछ हिस्सों में तेज आंधी-बारिश (40-50 Kmph) और कहीं-कहीं ओलावृष्टि की संभावना। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/effect-of-disturbance-in-rajasthan-there-will-be-storm/article-146935"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-03/1200-x-60-px)-(2)22.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। पश्चिमी विक्षोभ के प्रभाव से पश्चिमी राजस्थान के ऊपर एक परिसंचरण तंत्र बना हुआ है। इसके असर से आगामी दो-तीन दिन कुछ भागों में तेज मेघगर्जन, आंधी-बारिश (40-50 Kmph) व कहीं-कहीं ओलावृष्टि होने की प्रबल संभावना है। आज जोधपुर, बीकानेर संभाग व शेखावाटी क्षेत्र के जिलों में कहीं-कहीं मेघगर्जन, आंधी के साथ हल्की बारिश होने, शेष भागों में मौसम  शुष्क रहने की संभावना है। वहीं, 19-20 मार्च को विक्षोभ का सर्वाधिक असर रहने की संभावना है।</p>
<p>19 मार्च को जोधपुर, बीकानेर, अजमेर, जयपुर, भरतपुर, उदयपुर व कोटा संभाग के कुछ भागों में मेघगर्जन के साथ तेज आंधी (40-50 Kmph) व बारिश हो सकती है। इस दौरान कहीं-कहीं ओलावृष्टि होने की भी संभावना है। 20 मार्च को बीकानेर, अजमेर, जयपुर, भरतपुर, कोटा संभाग के कुछ भागों में मेघगर्जन के साथ तेज आंधी (40-50 Kmph), बारिश व कहीं-कहीं ओलावृष्टि होने की संभावना है। इसके साथ ही 21 मार्च को मौसम शुष्क रहने एवं 22 मार्च को पश्चिमी राजस्थान के बीकानेर संभाग में पुनः कहीं-कहीं हल्की बारिश होने की संभावना है।</p>
<p> </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/effect-of-disturbance-in-rajasthan-there-will-be-storm/article-146935</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/effect-of-disturbance-in-rajasthan-there-will-be-storm/article-146935</guid>
                <pubDate>Wed, 18 Mar 2026 17:53:30 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-03/1200-x-60-px%29-%282%2922.png"                         length="1333461"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>दिल्ली में कोहरे के कारण 100 से अधिक उड़ानें रद्द, सरकार ने एयरलाइंस के लिए जारी किए निर्देश</title>
                                    <description><![CDATA[घने कोहरे के कारण दिल्ली-एनसीआर समेत उत्तर व पूर्वी भारत में उड़ान सेवाएं प्रभावित रहीं और IGI एयरपोर्ट से 100 से अधिक उड़ानें रद्द हुईं। नागरिक उड्डयन मंत्रालय ने एयरलाइंस को यात्रियों को सही व समय पर जानकारी देने, देरी पर जलपान, होटल व्यवस्था, बिना शुल्क रीशिड्यूलिंग और रद्दीकरण पर पूरा रिफंड देने के निर्देश जारी किए हैं।
]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/leads/more-than-100-flights-canceled-due-to-fog-in-delhi/article-136639"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-12/1200-x-600-px-(3)8.png" alt=""></a><br /><p>नई दिल्ली। दिल्ली-एनसीआर समेत उत्तर तथा पूर्वी भारत के कई हिस्सों में कोहरे के कारण दिल्ली के इंदिरा गांधी अंतर्राष्ट्रीय हवाई अड्डे पर शनिवार सुबह 100 से अधिक उड़ानें रद्द रहीं। इस बीच सरकार ने विमान सेवा कंपनियों को निर्देश जारी कर यात्रियों को उड़ान की वास्तविक स्थिति की सही-सही जानकारी देने और देरी की स्थिति में उनकी सुविधाओं का ध्यान रखने के लिए निर्देश जारी किया है।</p>
<p>दिल्ली हवाई अड्डे की वेबसाइट पर उपलब्ध जानकारी के अनुसार, अब तक प्रस्थान करने वाली 50 से अधिक और यहां आने वाली भी लगभग इतनी ही उड़ानों के रद्द होने की सूचना है। उल्लेखनीय है कि दिल्ली समेत उत्तर भारत और पूर्वी भारत के कई हिस्सों में इन दिनों तड़के और सुबह के समय घना कोहरा बन रहा है। इससे उड़ानें बुरी तरह प्रभावित हो रही हैं।</p>
<p>नागरिक उड्डयन मंत्रालय ने शुक्रवार रात एक निर्देश जारी किया है, जिसमें कहा गया है कि विमान सेवा कंपनियां यात्रियों को उड़ान में देरी, समय में बदलाव या उसके रद्द होने के बारे में अग्रिम और सही-सही जानकारी देंगी। अंतिम समय में देरी की घोषणा करने पर तुरंत जानकारी देना अनिवार्य होगा।</p>
<p>इसके अलावा एक सीमा से अधिक देरी होने पर यात्रियों के जलपान की व्यवस्था करनी होगी। साथ ही, रीशिड्लिंग की स्थिति में कोई अतिरिक्त शुल्क नहीं लिया जाएगा। रात में निश्चित समय से ज्यादा की देरी होने पर होटल में ठहरने की व्यवस्था करनी होगी।</p>
<p>उड़ान रद्द होने की जानकारी तय समय सीमा के बाद देने की स्थिति में पूरा रिफंड देना होगा अथवा मार्ग परिवर्तन या रीशिड्लिंग करने पर कोई अतिरिक्त शुल्क नहीं लिया जाएगा। यात्री के समय पर चेक-इन करने की स्थिति में बोर्डिंग से मना नहीं किया जा सकेगा।</p>
<p>पैसेंजर चार्टर के सभी नियमों का पालन करने का भी निर्देश दिया गया है, जिसमें डायवर्जन, रिफंड, हर्जाना और प्राथमिकता के आधार पर चेक-इन के नियम भी शामिल हैं। </p>
<p> </p>
<p> </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/leads/more-than-100-flights-canceled-due-to-fog-in-delhi/article-136639</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/leads/more-than-100-flights-canceled-due-to-fog-in-delhi/article-136639</guid>
                <pubDate>Sat, 20 Dec 2025 16:38:43 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-12/1200-x-600-px-%283%298.png"                         length="1316046"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>प्रदेश में मानसून का दौर : जयपुर सहित कई जिलों में बदला मौसम, कहीं बारिश तो कहीं बूंदाबांदी </title>
                                    <description><![CDATA[ मानसून जाने के बाद फिर से गर्मी और उमस ने आमजन को परेशान कर दिया था लेकिन आज फिर से जयपुर सहित कई जिलों में मौसम बदल गया है ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-monsoon-phase-in-the-state-ends-in-many-districts/article-128322"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-06/rain.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। प्रदेश में मानसून का दौर खत्म हुए करीब 4 दिन बीत चुके हैं। मानसून जाने के बाद फिर से गर्मी और उमस ने आमजन को परेशान कर दिया था लेकिन आज फिर से जयपुर सहित कई जिलों में मौसम बदल गया है और कहीं बारिश हुई तो कहीं बूंदाबांदी हो रही है। इससे तापमान में गिरावट आई है और गर्मी का असर भी कम हुआ है। बंगाल की खाड़ी में बने सिस्टम के बाद अब अरब सागर में भी एक लो-प्रेशर सिस्टम बन गया। इन सिस्टम के प्रभाव से राजस्थान के कई हिस्सों में बारिश का दौर शुरू हो गया है। सोमवार को प्रतापगढ़, डूंगरपुर, जोधपुर, बूंदी, बांसवाड़ा समेत कई जिलों में 1 इंच तक पानी बरसा। मौसम विज्ञान केन्द्र जयपुर ने मंगलवार को भी जयपुर, अलवर सहित 23 जिलों में बारिश का यलो अलर्ट जारी किया है। यह 3 अक्टूबर तक जारी रहेगा।</p>
<p>मौसम केन्द्र जयपुर के निदेशक राधेश्याम शर्मा ने बताया- उत्तरी हरियाणा और उसके आसपास एक ऊपरी हवा का चक्रवाती परिसंचरण (साइक्लोनिक सर्कुलेशन) बना हुआ है। इसके प्रभाव से राज्य के पूर्वी व उत्तरी-पूर्वी भागों में आगामी 2-3 दिन मेघगर्जन के साथ कहीं-कहीं हल्की से मध्यम बारिश होने की संभावना है।</p>
<p>इसके अलावा अरब सागर में गुजरात के पास खंभात की खाड़ी और उसके आसपास के क्षेत्रों पर एक लो-प्रेशर सिस्टम बना है। इसके असर से दक्षिणी-पूर्वी भागों में आगामी 3-4 दिन मेघगर्जन के साथ कहीं-कहीं हल्की से मध्यम और भारी बारिश होने की संभावना है। उन्होंने बताया इन सभी सिस्टम के असर से 30 सितंबर से 3 अक्टूबर के दौरान कोटा, उदयपुर, भरतपुर, जयपुर, अजमेर और जोधपुर संभाग के कुछ भागों में बारिश हो सकती है</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-monsoon-phase-in-the-state-ends-in-many-districts/article-128322</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-monsoon-phase-in-the-state-ends-in-many-districts/article-128322</guid>
                <pubDate>Tue, 30 Sep 2025 14:03:29 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-06/rain.png"                         length="285110"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>प्रदेश में बारिश का दौर जारी, आज भी जयपुर सहित कई जिलों में हुई बारिश </title>
                                    <description><![CDATA[प्रदेश में मानसून आज मंगलवार को भी सक्रिय है। इसके चलते आज भी अल सुबह से ही राजधानी जयपुर सहित कई जिलों में बारिश हो रही है]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/rainfall-continues-in-the-state-even-today-rains-in-many/article-125570"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2024-06/rain2.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। प्रदेश में मानसून आज मंगलवार को भी सक्रिय है। इसके चलते आज भी अल सुबह से ही राजधानी जयपुर सहित कई जिलों में बारिश हो रही है। वहीं मौसम विभाग केंद्र जयपुर ने आज भी जयपुर सहित कई जिलों में बारिश होने के आसार जताए हैं। इधर जोधपुर के तिंवरी में मंगलवार सुबह एक मकान ढह गया। हालांकि, हादसे में कोई जनहानि नहीं हुई। इधर पाली में सोजत-बिलाड़ा स्टेट हाईवे मंडला गांव के पास नदी के पानी में डूब गया। </p>
<p>मौसम विभाग से मिली जानकारी के अनुसार आज भी भरतपुर, जयपुर संभाग, कोटा संभाग व शेखावाटी क्षेत्र के कुछ भागों में मध्यम से कहीं-कहीं भारी बारिश व शेष भागों में कहीं-कहीं हल्की मध्यम बारिश होने की संभावना है। पूर्वी, दक्षिण-पूर्वी भागों में 3 सितंबर से पुनः भारी बारिश की गतिविधियों में बढ़ोतरी होने की संभावना है। 3-4-5 सितंबर को कोटा, उदयपुर, अजमेर व भरतपुर संभाग में कहीं-कहीं भारी, अतिभारी बारिश होने की संभावना है। जोधपुर, बीकानेर संभाग के कुछ भागों में भी 5 से 7 सितंबर को बारिश की गतिविधियों में बढ़ोतरी होने व दक्षिणी भागों में कहीं-कहीं भारी बारिश होने की संभावना है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/rainfall-continues-in-the-state-even-today-rains-in-many/article-125570</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/rainfall-continues-in-the-state-even-today-rains-in-many/article-125570</guid>
                <pubDate>Tue, 02 Sep 2025 16:50:10 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2024-06/rain2.png"                         length="443166"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>राजस्थान में बारिश का कहर : नदी-नाले उफान पर, हनुमानगढ़ में बाढ़ का अलर्ट; 29 जिलों में भारी बारिश की चेतावनी </title>
                                    <description><![CDATA[ राजस्थान में जारी बारिश के दौर से कई जिलों में नदी नाले उफान पर हैं। हनुमानगढ़ में बाढ़ की आशंका के चलते कर्मचारियों की छुट्टियां केंसिल कर दी गई हैं]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/flood-conditions-created-in-many-places-due-to-rain-will/article-125351"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2024-06/rain2.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। राजस्थान में जारी बारिश के दौर से कई जिलों में नदी नाले उफान पर हैं। हनुमानगढ़ में बाढ़ की आशंका के चलते कर्मचारियों की छुट्टियां केंसिल कर दी गई हैं। मौसम विभाग ने आगामी सप्ताह में बारिश जारी रहने का अनुमान बताया है।</p>
<p>हनुमानगढ़ में घग्घर नदी के आसपास के इलाकों में अलर्ट जारी किया गया है। सीकर जिले में कई इलाके बारिश में डूबे हुए हैं। श्रीगंगानगर में सड़कें दरिया बन गई हैं। मौसम विभाग ने रविवार को 29 जिलों में बारिश का अलर्ट जारी किया है। उदयपुर, बीकानेर, भीलवाड़ा सहित कई जिलों में बारिश जनित हादसे हुए। जिनमें मकान ढहने, गाड़ियां पानी मे बहने और लोगों के पानी में डूबने जैसी घटनाएं हुईं। प्रदेश में मानसून ट्रफ लाइन गुजरने की वजह से अगले कुछ दिनों तक अधिकांश जिलों में हल्की मध्यम बारिश और कंही कंही भारी बारिश होने की चेतावनी जारी की गई है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/flood-conditions-created-in-many-places-due-to-rain-will/article-125351</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/flood-conditions-created-in-many-places-due-to-rain-will/article-125351</guid>
                <pubDate>Sun, 31 Aug 2025 16:08:24 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2024-06/rain2.png"                         length="443166"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>प्रदेश में धीमा पड़ा बारिश का दौर, आज जयपुर सहित कई जिलों में छाए बादल </title>
                                    <description><![CDATA[प्रदेश में मानसून का दौर एक बार फिर से धीमा पड़ गया है। इसके चलते कुछ जिलों को छोड़कर बाकी जगह बारिश की गतिविधियां थम सी गई हैं]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-rain-has-slowed-down-in-the-state-clouds-in/article-124925"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2024-06/rain2.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। प्रदेश में मानसून का दौर एक बार फिर से धीमा पड़ गया है। इसके चलते कुछ जिलों को छोड़कर बाकी जगह बारिश की गतिविधियां थम सी गई हैं। वहीं आज बुधवार को सिर्फ झालावाड़, प्रतापगढ़, डूंगरपुर और बांसवाड़ा में बारिश का येलो अलर्ट है। अलवर सहित कई जिलों में आज सुबह हल्का कोहरा छाया रहा। बीते कई दिनों की बारिश के बाद अधिकतम और न्यूनतम तापमान में 2 से 4 डिग्री की गिरावट हुई है। वहीं, मंगलवार को जालोर के असाणा गांव में 6 युवक सुकड़ी नदी में बह गए। इनमें से 3 युवकों की बॉडी बुधवार सुबह मिली हैं। बाकी युवकों की तलाश की जा रही है। मंगलवार को राज्य के कई जिलों में हल्की से मध्यम और कहीं-कहीं तेज बरसात हुई। बांसवाड़ा के भंगड़ा में 6 इंच बरसात हुई। दौसा, अलवर, प्रतापगढ़ समेत अन्य कई जिलों में 1 से 3 इंच तक पानी बरसा। वहीं, पाली के बाली में लगातार बारिश के बीच मंगलवार रात 11 बजे नगरपालिका क्षेत्र के बेरा चौक में एक मकान का छज्जा गिर गया। घटना के समय मकान में 80 वर्षीय रिटायर्ड शिक्षक भूरालाल सोनी और उनकी पत्नी कमलाबाई मौजूद थे। दोनों बाल-बाल बचे हैं। बुधवार को प्रदेश के अधिकतर हिस्सों में बारिश का दौर थमा रहा। हालांकि, जयपुर, करौली, अलवर व असपास के कई जिलों में सुबह बादल छाए रहे। वहीं इस सीजन में अब तक कुल 546.3 एम एम बारिश हो चुकी है। प्रदेश में इस मानसून सीजन में अब तक औसत से 56% ज्यादा बरसात हो चुकी है। राज्य में एक जून से 25 अगस्त तक औसत 350 एम एम बरसात होती है। </p>
<p><strong>अब आगे क्या</strong><br />आज उड़ीसा तट से सटे बंगाल की खाड़ी में एक स्पष्ट कम दबाव का क्षेत्र बना हुआ है। इसके आगामी 24 घंटों में धीरे-धीरे प.उ.प. दिशा की ओर आगे बढ़ने की संभावना है। 27-28 अगस्त को राज्य के कुछ भागों में हल्की-मध्यम बारिश व दक्षिणी भागों में कहीं-कहीं मध्यम से भारी बारिश होने की संभावना है। द.-पू. राजस्थान में 29-30 अगस्त से बारिश की गतिविधियों में बढ़ोतरी होने की संभावना है। इस दौरान कोटा, उदयपुर संभाग में कहीं-कहीं भारी बारिश होने की संभावना है। जोधपुर, बीकानेर संभाग के कुछ भागों में भी 29 से 31 अगस्त के दौरान कहीं-कहीं मध्यम से तेज बारिश होने की संभावना है। सितंबर के प्रथम सप्ताह में भी सीमावर्ती क्षेत्रों को छोड़कर राज्य के अधिकांश भागों में बारिश की गतिविधियां जारी रहने की प्रबल संभावना है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-rain-has-slowed-down-in-the-state-clouds-in/article-124925</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-rain-has-slowed-down-in-the-state-clouds-in/article-124925</guid>
                <pubDate>Wed, 27 Aug 2025 16:57:51 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2024-06/rain2.png"                         length="443166"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>लगातार तेज बरसात से दुकानों के तहखानों में पानी भरा, मुहाना मंडी में जलभराव की समस्या </title>
                                    <description><![CDATA[ एशिया की सबसे बड़ी मंडियों में से एक, जयपुर की ज्योतिबा फुले टर्मिनल मार्केट, मुहाना में हर साल की तरह इस बार भी बारिश ने व्यापारियों के लिए मुश्किलें खड़ी कर दी हैं]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/due-to-continuous-rapid-rains-waterlogging-problem-in-the-base/article-124522"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-08/1ne1ws-(1)70.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। एशिया की सबसे बड़ी मंडियों में से एक, जयपुर की ज्योतिबा फुले टर्मिनल मार्केट, मुहाना में हर साल की तरह इस बार भी बारिश ने व्यापारियों के लिए मुश्किलें खड़ी कर दी हैं। शनिवार को लगातार तेज बरसात से दुकानों के तहखानों में पानी भर गया है। व्यापारी अल सुबह से ही पंप लगाकर पानी निकलते रहे। कई व्यापारिक प्रतिष्ठानों के तहखानों (बेसमेंट) में दो-दो फीट तक पानी भर गया है, जिससे व्यापारी वर्ग में भारी रोष और भय व्याप्त है।</p>
<p>यह समस्या पूरे मॉनसून के दौरान बनी रहती है, और व्यापारी पंप लगाकर पानी निकालने को मजबूर हैं। जयपुर फल व सब्जी थोक विक्रेता संघ के अध्यक्ष योगेश तँवर ने बताया कि यह समस्या वर्षों पुरानी है। उन्होंने कहा कि "हम लंबे समय से मंडी प्रशासन से नालियों के पुनर्निर्माण की मांग करते आए हैं। यदि नालियों का पुनर्निर्माण किया जाए, तो प्रतिष्ठानों के तहखानों में पानी भरना बंद हो जाएगा।"</p>
<p>व्यापारियों का कहना है कि जलभराव के कारण उनकी दुकानों की नींव कमजोर हो रही है और इमारतें जर्जर अवस्था में पहुँच रही हैं। यह न केवल आर्थिक नुकसान का कारण बन रहा है, बल्कि मजदूरों, किसानों, व्यापारियों और कर्मचारियों के लिए भी एक बड़ा खतरा है। जयपुर फल व सब्जी थोक विक्रेता संघ ने इस गंभीर समस्या के बारे में आला अधिकारियों और प्रशासन को कई बार ज्ञापन देकर अवगत कराया है, लेकिन अब तक कोई ठोस समाधान नहीं निकला है। व्यापारियों का आरोप है कि प्रशासन केवल फौरी कार्रवाई करता है, जबकि समस्या की जड़, यानी खराब ड्रेनेज व्यवस्था, को ठीक करने पर ध्यान नहीं दिया जाता। व्यापारियों ने चेतावनी दी है कि यदि जल्द ही इस समस्या का स्थायी समाधान नहीं निकाला गया, तो भविष्य में कोई बड़ी दुर्घटना हो सकती है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/due-to-continuous-rapid-rains-waterlogging-problem-in-the-base/article-124522</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/due-to-continuous-rapid-rains-waterlogging-problem-in-the-base/article-124522</guid>
                <pubDate>Sat, 23 Aug 2025 17:31:51 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-08/1ne1ws-%281%2970.png"                         length="378031"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>प्रदेश में आज भी जारी है भारी बारिश का दौर, जयपुर सहित कई जिलों में हो रही बारिश </title>
                                    <description><![CDATA[प्रदेश में भारी बारिश का दौर आज भी जारी है। आज भी सुबह से राजधानी जयपुर, टोंक, चूरू सहित कई जिलों में बारिश हो रही है]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/even-today-heavy-rains-continue-in-the-state-and-rain/article-124490"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2024-06/rain2.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। प्रदेश में भारी बारिश का दौर आज भी जारी है। आज भी सुबह से राजधानी जयपुर, टोंक, चूरू सहित कई जिलों में बारिश हो रही है। इसके कारण जलभराव की स्थिति बन गई है। जयपुर में भी सुबह से हो रही बारिश के कारण सड़को पर पानी भर गया है और जाम के हालात बने हुए हैं। इधर भारी बारिश के कारण कोटा, सवाई माधोपुर, बूंदी में बाढ़ के हालात बने हुए हैं। कई गांव टापू बन गए हैं। जिला मुख्यालय से संपर्क कट गया है। टोंक के देवली में बरसात के चलते जयपुर-कोटा हाईवे पर पानी भर गया। कोटा में दिल्ली-मुंबई एक्सप्रेस-वे पर ट्रैफिक रोक दिया गया है। कराडिया टोल प्लाजा पर बैरिकेट लगाए गए हैं। प्रभावित इलाकों में एनडीआरएफ, एसडीआरएफ के साथ सेना की मदद ली गई। बूंदी के नैनवां में 9 घंटे में 13 इंच पानी बरसा। जयपुर में शनिवार सुबह तेज बारिश हुई। चूरू के सुजानगढ़ में तेज बारिश से दुकानों में पानी भर गया। बीसलपुर बांध के 6 और कोटा बैराज के 2 गेट खोलकर पानी की निकासी की जा रही है। मौसम विभाग ने आज शनिवार को 11 जिलों में तेज बरसात का अलर्ट जारी किया है। इनमें 2 जिलों (भीलवाड़ा-चित्तौड़गढ़) में भारी बरसात का अलर्ट है।</p>
<p><strong>क्यों अचानक इतनी तेज बरसात हुई:</strong><br />मौसम केंद्र जयपुर के निदेशक राधेश्याम शर्मा के मुताबिक मानसून पिछले दो सप्ताह से इनएक्टिव मोड में था। मानसून ट्रफ के नॉर्मल पॉजीशन में आने से मानसून फिर एक्टिव फेज में आया। एक्टिव फेज में आने के साथ ही मध्य प्रदेश और राजस्थान की सीमा के ऊपर एक साइक्लोनिक सर्कुलेन सिस्टम एक्टिव हुआ। इस सिस्टम में मूवमेंट नहीं होने से यही स्टेबल रहा। इस कारण से राजस्थान के दक्षिण-पूर्वी हिस्सों में इतनी भारी बारिश देखने को मिली।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/even-today-heavy-rains-continue-in-the-state-and-rain/article-124490</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/even-today-heavy-rains-continue-in-the-state-and-rain/article-124490</guid>
                <pubDate>Sat, 23 Aug 2025 15:22:05 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2024-06/rain2.png"                         length="443166"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>खराब मौसम के चलते दिल्ली नहीं उतर सकी फ्लाइट, ईंधन कम होने पर जयपुर डायवर्ट</title>
                                    <description><![CDATA[खराब मौसम के चलते दिल्ली एयरपोर्ट पर लैंड नहीं कर सकी श्रीनगर से दिल्ली आ रही इंडिगो की फ्लाइट को जयपुर डायवर्ट करना पड़ा]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/jaipur-divert-could-not-get-down-due-to-bad-flight/article-122199"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-10/indigo-copy.jpg" alt=""></a><br /><p>जयपुर। खराब मौसम के चलते दिल्ली एयरपोर्ट पर लैंड नहीं कर सकी श्रीनगर से दिल्ली आ रही इंडिगो की फ्लाइट को जयपुर डायवर्ट करना पड़ा। विमान में ईंधन की मात्रा कम होने लगी थी और फ्लाइट करीब आधे घंटे तक दिल्ली एटीसी के होल्डिंग पैटर्न में रही। हालात बिगड़ते देख फ्लाइट को तुरंत जयपुर एयरपोर्ट डायवर्ट किया गया, जहां वह सुरक्षित लैंड कर गई। </p>
<p>यात्रियों को राहत मिली कि विमान समय रहते सुरक्षित स्थान पर पहुंच गया। एयरलाइन अधिकारियों के अनुसार, दिल्ली एयर ट्रैफिक कंट्रोल (एटीसी) से क्लीयरेंस मिलने के बाद फ्लाइट को दोबारा दिल्ली रवाना किया जाएगा।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/jaipur-divert-could-not-get-down-due-to-bad-flight/article-122199</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/jaipur-divert-could-not-get-down-due-to-bad-flight/article-122199</guid>
                <pubDate>Thu, 31 Jul 2025 17:21:10 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-10/indigo-copy.jpg"                         length="83237"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>कई जिलों में बिगड़े हालात : कोटा में 10, भीलवाड़ा में 9 इंच, झालावाड़ में छह इंच से ज्यादा बारिश</title>
                                    <description><![CDATA[बंगाल की खाड़ी से आया डिप्रेशन सिस्टम अब मध्य प्रदेश तक पहुंच गया है। इसके प्रभाव से राजस्थान के कई जिलों में भारी बारिश का दौर जारी है]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/in-many-districts-the-situation-deteriorated-in-kota-more-than/article-121949"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-07/212142roer12.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। बंगाल की खाड़ी से आया डिप्रेशन सिस्टम अब मध्य प्रदेश तक पहुंच गया है। इसके प्रभाव से राजस्थान के कई जिलों में भारी बारिश का दौर जारी है। भीलवाड़ा, कोटा, चित्तौड़गढ़, झालावाड़, अजमेर, जयपुर, टोंक सहित कई जिलों में भारी बारिश हुई। कोटा के रामगंजमंडी में सबसे ज्यादा करीब 10 इंच बारिश हुई। वहीं भीलवाड़ा में 9 इंच से ज्यादा पानी बरसा। झालावाड़ में छह इंच से ज्यादा बरसात हुई। टोंक में भी पांच इंच से ज्यादा बारिश हुई। चित्तौड़गढ़ में भारी बारिश से हालात बिगड़ गए हैं। रामगंज मंडी में निचले इलाके जलमग्न हो गए हैं। भीलवाड़ा के बिजौलिया इलाके में सड़कें नदियां बन गई हैं। बाढ़ जैसे हालात हो गए हैं। सड़कों पर नाव चल रही है। सिरोही के केराल गांव में प्राइवेट स्कूल की बस केराल नदी की रपट पर फंस गई। बस में 35 बच्चे सवार थे। चित्तौड़गढ़ में बेड़च नदी की पुलिया पार करते समय बाइक सवार दो युवक तेज बहाव में बह गए। झालावाड़ में तेज बारिश से करीब आधा दर्जन ग्रामीण इलाकों के हालात खराब हो गए हैं। कई गांव डूब गए हैं।</p>
<p><strong>कोटा बैराज के 12 गेट खोले</strong></p>
<p>कोटा बैराज के 12 गेट खोलकर 2 लाख 90 हजार क्यूसेक पानी छोड़ा जा रहा है। इससे नयापुरा क्षेत्र की निचली बस्तियों में स्थिति गंभीर हो गई है। ब्रजराज कॉलोनी और हरिजन बस्ती में चंबल का पानी घरों तक पहुंच गया है। चित्तौड़गढ़ जिले के रावतभाटा क्षेत्र में बीते 24 घंटे की तेज बारिश ने तबाही मचा दी। सोमवार को दो लोगों की मौत हो गई। दीपुरा गांव में 15 वर्षीय किशोरी कौशल्या की तलाई में डूबने से मौत हो गई। वहीं टापू बने हथौली गांव में बीमार बुजुर्ग महिला कन्या बाई समय पर अस्पताल नहीं पहुंच सकी और रास्ते में ही दम तोड़ दिया। टोंक जिले के हिसामपुर में कई कॉलोनियां टापू बन गई हैं। घरों में पानी घुस गया है। चित्तौड़गढ़ के राणा प्रताप सागर बांध के 6 गेट रविवार की देर रात ढाई बजे खोलने पड़े। </p>
<p><strong>प्रदेश के बांधों के गेट खोल कर पानी की निकासी</strong><br />बीसलपुर बांध के 6, करौली के पाचना बांध के 4, कालीसिंध के 5, नवनेरा बांध के 13, जवाहर सागर के 6 और ईसरदा बांध के 25 गेट खोल कर पानी की निकासी की जा रही है।</p>
<p><strong>आज भी जारी रहेगा भारी बारिश का दौर</strong><br />मौसम केन्द्र जयपुर से मिली जानकारी के अनुसार दक्षिण-पूर्वी व उत्तर-पूर्वी राजस्थान के कुछ भागों में मंगलवार को भारी, अतिभारी व कहीं-कहीं अत्यंत भारी बारिश होने की संभावना है। वहीं 30-31 जुलाई को भरतपुर, जयपुर व अजमेर संभाग में कहीं-कहीं भारी व अतिभारी बारिश होने और बीकानेर संभाग में कहीं-कहीं मध्यम से भारी बारिश होने की संभावना है। बीकानेर, अजमेर, जयपुर व भरतपुर सांभग के कुछ भागों में मध्यम से कहीं-कहीं भारी बारिश का दौर एक अगस्त को भी जारी रह सकता है। वहीं भारी बारिश की गतिविधियों में 2 अगस्त से कमी दर्ज की जाएगी और कुछ भागों में हल्की-मध्यम बारिश की गतिविधियां जारी रह सकती हैं।</p>
<p><strong>जयपुर में देर रात तक होती रही बारिश</strong><br />जयपुर में बीते कई दिनों से उमस और गर्मी के असर से परेशान लोगों को सोमवार शाम को राहत मिली। शाम करीब छह बजे तेज बारिश का दौर शुरू हुआ जो कि करीब ढाई घंटे तक चलता रहा। वहीं देर रात तक शहर में रुक रुक कर बारिश का दौर चलता रहा। इससे तापमान में भी गिरावट आई और गर्मी से कुछ राहत मिली। जयपुर में देर रात तक चार इंच से ज्यादा बारिश दर्ज की गई। जयपुर में अधिकतम तापमान 34.2 डिग्री और न्यूनतम तापमान 27.8 डिग्री दर्ज किया गया। </p>
<p><strong>बीसलपुर बांध के 6 गेट खुले</strong><br />बीसलपुर बांध के कैचमेंट एरिया और लोकल लेवल पर हो रही भारी बारिश के कारण बांध में पानी की आवक तेज हो गई है। ऐसे में बांध के 6 गेट रविवार को ही खोल दिए गए थे जो सोमवार को भी खुले रहे। इन गेटों से 60100 क्यूसेक पानी की निकासी की जा रही है। </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/in-many-districts-the-situation-deteriorated-in-kota-more-than/article-121949</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/in-many-districts-the-situation-deteriorated-in-kota-more-than/article-121949</guid>
                <pubDate>Tue, 29 Jul 2025 13:29:07 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-07/212142roer12.png"                         length="609302"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>31 जिलों में सामान्य से 60 प्रतिशत अधिक बारिश, आपदा प्रबंधन एवं राहत कार्यों की व्यापक तैयारियां</title>
                                    <description><![CDATA[राज्य में मानसून सत्र 2025 के दौरान 1 जुलाई से 23 जुलाई तक राज्य में औसतन 99.57 प्रतिशत अधिक वर्षा दर्ज की गई है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/60-percent-more-rainfall-in-31-districts-comprehensive-preparations-for/article-121432"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2024-06/rain2.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। राज्य में मानसून सत्र 2025 के दौरान 1 जुलाई से 23 जुलाई तक राज्य में औसतन 99.57 प्रतिशत अधिक वर्षा दर्ज की गई है, जो सामान्य से कहीं अधिक है। इस अवधि में राज्य में कुल 327.05 मिमी वर्षा दर्ज की गई है, जबकि सामान्य वर्षा 163.88 मिमी मानी जाती है। राज्य के 31 जिलों में सामान्य से 60 प्रतिशत अधिक वर्षा हुई है, जिनमें अजमेर, अलवर, बालोतरा, बारां, ब्यावर, भीलवाड़ा, बूंदी, चित्तौड़गढ़, दौसा, धौलपुर, डीडवाना-कुचामन, जयपुर, जालौर, झुंझुनूं, जोधपुर, करौली, कोटा, नागौर, पाली, राजसमंद, सवाई माधोपुर, सीकर, टोंक, श्रीगंगानगर, हनुमानगढ़, चूरू, बाड़मेर, फलोदी, सिरोही, जैसलमेर, खैरथल-तिजारा जिले शामिल हैं। मुख्यमंत्री की अध्यक्षता में गत दिनों आयोजित बैठक में राज्य के सभी संबंधित विभागों को आगामी अधिक वर्षा एवं संभावित बाढ़ की स्थिति को देखते हुए अग्रिम तैयारियां सुनिश्चित करने के निर्देश दिए गए।  </p>
<p><strong>राज्य एवं जिला प्रशासन द्वारा प्रमुख कार्रवाई :</strong></p>
<p>राज्य में जयपुर में राज्य आपातकालीन परिचालन नियंत्रण कक्ष (एसईओसी) संचालित है, जिसके टोल फ्री नंबर 1070 व 112 हैं। सभी जिलों में बाढ़ नियंत्रण कक्ष (24ग्7) क्रियाशील किए गए हैं, जिनके टोल फ्री नं. 1077 पर कॉल किया जा सकता है। प्रत्येक प्रभावित जिले को बाढ़ बचाव एवं राहत गतिविधियों हेतु संभाग स्तरीय जिला मुख्यालयों को 20-20 लाख रुपये तथा अन्य जिलों को 10-10 लाख रुपये की अग्रिम राशि स्वीकृत की गई है।</p>
<p>एनडीआरएफ एवं एसडीआरएफ की टीमें प्रभावित जिलों में तैनात कर दी गई हैं। एनडीआरएफ (राष्ट्रीय आपदा मोचन बल) की 4 टीमें किशनगढ़ (अजमेर), कोटा, भरतपुर एवं उदयपुर में तैनात की गई हैं, जो उस संभाग विशेष की एसडीआरएफ की टीमों के साथ संयोजन करके बाढ़ बचाव एवं आपदा प्रबंधन में सहयोग कर रही हैं। राज्य में एसडीआरएफ की कुल 8 कंपनियां जयपुर (2), कोटा (1), भीलवाड़ा (1), अजमेर (1), टोंक (1), चित्तौड़गढ़ (1), बीकानेर (1) शामिल हैं, जिनको बाढ़ बचाव के कार्यों हेतु 57 टीमों में विभक्त कर राज्य के विभिन्न जिला मुख्यालयों पर तैनात किया गया है।</p>
<p>इसके साथ ही राज्य के समस्त जिला मुख्यालयों पर बाढ़ बचाव हेतु नागरिक सुरक्षा स्वयं सेवकों की त्वरित आपदा टीमें 24ग्7 कार्यरत हैं। अभी तक एसडीआरएफ, एनडीआरएफ एवं सिविल डिफेंस की टीमों द्वारा राज्य के विभिन्न जिलों में पानी में फंसे 302 व्यक्तियों का सफल रेस्क्यु किया गया है। मानसून सत्र के दौरान राहत एवं बचाव कार्यों हेतु भारतीय सेना एवं वायु सेना से समन्वय स्थापित किया जा चुका है ताकि आपदा की स्थिति में आपदा जनित हानि को न्यून किया जा सके।</p>
<p>जिला कलक्टरों को जलभराव एवं संभावित खतरे वाले क्षेत्रों में त्वरित राहत कार्य हेतु तैयार रहने के निर्देश दिए गए हैं। प्रभावित परिवारों के लिए अस्थायी राहत शिविरों की स्थापना की गई है, जहां भोजन, पेयजल, दवाइयां और आवश्यक सामग्री उपलब्ध कराई जा रही है। चिकित्सा दलों को प्रभावित क्षेत्रों में भेजा गया है। जलजनित रोगों की रोकथाम के लिए दवाइयों और क्लोरीन की गोलियों का वितरण किया जा रहा है। पानी निकासी एवं साफ-सफाई हेतु नगर निकायों को निर्देश दिए गए हैं कि जल निकासी की व्यवस्था सुनिश्चित करें एवं सफाई पर विशेष ध्यान दें।</p>
<p> </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/60-percent-more-rainfall-in-31-districts-comprehensive-preparations-for/article-121432</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/60-percent-more-rainfall-in-31-districts-comprehensive-preparations-for/article-121432</guid>
                <pubDate>Wed, 23 Jul 2025 18:05:54 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2024-06/rain2.png"                         length="443166"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        