<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://dainiknavajyoti.com/urbanization/tag-58063" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>Dainik Navajyoti Rising Rajasthan RSS Feed Generator</generator>
                <title>Urbanization - Dainik Navajyoti Rising Rajasthan</title>
                <link>https://dainiknavajyoti.com/tag/58063/rss</link>
                <description>Urbanization RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>खुलासा: अनुमान से 1.4 करोड़ ज्यादा हो सकते हैं भारतीय, दिल्ली की आबादी 2.3 करोड़</title>
                                    <description><![CDATA[दिल्ली के शुरुआती जनगणना आंकड़ों के अनुसार, देश की आबादी सरकारी अनुमान (143.6 करोड़) को पार कर 145 करोड़ तक पहुंच सकती है। दिल्ली में 2011 से अब तक 37.5% जनसंख्या वृद्धि और परिवारों की संख्या 55 लाख होना तीव्र शहरीकरण, प्रवासन और न्यूक्लियर परिवारों के बढ़ते चलन को दर्शाता है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/bharat/big-revelation-on-countrys-population-indians-may-be-14-crore/article-157456"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-06/population.png" alt=""></a><br /><p>नई दिल्ली। देश की आबादी सरकारी अनुमानों से अधिक हो सकती है। 2027 की जनगणना के पहले चरण में सामने आए दिल्ली के शुरुआती आंकड़ों ने इस संभावना को बल दिया है। आंकड़ों के अनुसार दिल्ली की जनसंख्या 2.308 करोड़ दर्ज की गई है, जबकि सरकारी अनुमान 2.294 करोड़ का था। यानी वास्तविक आबादी अनुमान से लगभग 0.6 प्रतिशत अधिक है। विशेषज्ञों का मानना है कि यदि यही प्रवृत्ति राष्ट्रीय स्तर पर भी लागू होती है, तो भारत की कुल आबादी सरकारी अनुमान 143.6 करोड़ से बढ़कर करीब 145 करोड़ तक पहुंच सकती है। इससे देश की जनसंख्या में लगभग 1.4 करोड़ लोगों का अतिरिक्त इजाफा सामने आ सकता है।</p>
<p>दिल्ली में वर्ष 2011 से 2027 के बीच आबादी में 37.5 प्रतिशत वृद्धि दर्ज की गई है। वहीं घरों की संख्या 34 लाख से बढ़कर 55 लाख हो गई है, जो शहरीकरण, प्रवासन और न्यूक्लियर परिवारों की बढ़ती प्रवृत्ति को दर्शाता है। विश्लेषण में यह भी सामने आया है कि पिछले चार दशकों में सरकारी जनसंख्या अनुमान वास्तविक आंकड़ों से लगातार कम रहे हैं। बड़े राज्यों जैसे उत्तर प्रदेश, बिहार, महाराष्ट्र, राजस्थान और मध्य प्रदेश में भी आबादी सरकारी अनुमानों से अधिक होने की संभावना जताई जा रही है। जनसांख्यिकीय विशेषज्ञों के अनुसार अंतिम जनगणना परिणाम देश की वास्तविक आबादी और सामाजिक संरचना की अधिक स्पष्ट तस्वीर पेश करेंगे।</p>
<p><strong><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दिल्ली</span> </strong><strong><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> </strong><strong><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आबादी</span> 2.3 </strong><strong><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> </strong></p>
<p><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जनगणना</span> 2027 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">तहत</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दिल्ली</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> 14 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जून</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">को</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">संपन्न</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हुए</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पहले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">चरण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दौरान</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">राजधानी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आबादी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">लगभग</span> 2.3 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">करोड़</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">तक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पहुंचने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्रारंभिक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अनुमान</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सामने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आया</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">इस</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">चरण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">गणनाकर्मियों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">शहर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">भर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बड़े</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पैमाने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मकानों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">और</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">परिवारों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सर्वेक्षण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">किया। </span><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अधिकारियों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अनुसार</span>, <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पहले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">चरण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दिल्ली</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सभी</span> 13 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जिलों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कुल</span> 75,98,982 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मकानों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">और</span> 54,98,560 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">परिवारों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">विवरण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दर्ज</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">किया</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">गया।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हालांकि</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">उन्होंने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">स्पष्ट</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">किया</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कि</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ये</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आंकड़े</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">प्रारंभिक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">और</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">इन्हें</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अंतिम</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">नहीं</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">माना</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जा</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सकता। </span><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अधिकारियों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कहना</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">है</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कि</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">फरवरी</span> 2027 <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">होने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">वाली</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">मुख्य</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जनगणना</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बाद</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">ही</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दिल्ली</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">वास्तविक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जनसंख्या</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">और</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">अन्य</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जनसांख्यिकीय</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आंकड़ों</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">की</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आधिकारिक</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">तस्वीर</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">सामने</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आएगी।</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">फिलहाल</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">पहले</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">चरण</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">के</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आंकड़े</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">राजधानी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">में</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">बढ़ती</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आबादी</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">और</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">आवासीय</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">विस्तार</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">का</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">संकेत</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">दे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">रहे</span> <span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">हैं।</span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/bharat/big-revelation-on-countrys-population-indians-may-be-14-crore/article-157456</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/bharat/big-revelation-on-countrys-population-indians-may-be-14-crore/article-157456</guid>
                <pubDate>Fri, 19 Jun 2026 14:39:29 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-06/population.png"                         length="1811274"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>भविष्य की आवश्यकताओं के अनुरूप सुनिश्चित हो राजस्थान का सुव्यवस्थित विकास : मुख्य सचिव</title>
                                    <description><![CDATA[मुख्य सचिव वी श्रीनिवास ने शहरीकरण को देखते हुए जयपुर के पास हाईटेक सिटी विकसित करने, आधुनिक शहरी नियोजन अपनाने और विकास कार्यों में समन्वय व समयबद्धता सुनिश्चित करने के निर्देश दिए।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/systematic-development-of-rajasthan-should-be-ensured-as-per-future/article-142301"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-02/11-(700-x-400-px)-(630-x-400-px)6.png" alt=""></a><br /><p>जयपुर। मुख्य सचिव वी श्रीनिवास ने कहा कि तेजी से बढ़ते शहरीकरण को ध्यान में रखते हुए योजनाबद्ध, समन्वित और दीर्घकालिक दृष्टिकोण के साथ शहरी विकास कार्यों को गति दी जानी आवश्यक है। उन्होंने बजट घोषणा के अनुसार जयपुर शहर के समीप हाईटेक सिटी जल्द विकसित करने के निर्देश देते हुए इसके लिए अधिकारियों को विशाखापत्तनम की क्वांटम सिटी एवं तेलंगाना की आईटी सिटी का अध्ययन करने को कहा, जिससे आधुनिक शहरी नियोजन, तकनीकी अधोसंरचना और नवाचार आधारित मॉडल को जयपुर में अपनाया जा सके। </p>
<p>जेडीए सभागार में शनिवार को नगरीय विकास एवं आवासन विभाग की उच्चस्तरीय समीक्षा बैठक की अध्यक्षता करते हुए मुख्य सचिव ने शहरी विकास से जुड़े महत्वपूर्ण मुद्दों पर समीक्षा करते हुए मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा की मंशानुसार राजस्थान का सुव्यवस्थित, पारदर्शी एवं भविष्य की आवश्यकताओं के अनुरूप नगरीय विकास सुनिश्चित करने के निर्देश दिए। साथ ही विभाग में लंबित प्रकरणों के समयबद्ध निस्तारण पर विशेष जोर देते हुए अधिकारियों को अधिवक्ताओं के साथ निरंतर संवाद बनाए रखने तथा न्यायालयीन प्रकरणों में राज्य सरकार का पक्ष प्रभावी रूप से प्रस्तुत करने के निर्देश दिए।</p>
<p><strong>विकास कार्यों, बजट और योजनाओं की समीक्षा</strong></p>
<p>बैठक में प्रमुख शासन सचिव यूडीएच देवाशीष पृष्टि एवं जेडीए आयुक्त सिद्धार्थ महाजन ने वर्तमान में जारी विकास परियोजनाओं एवं भविष्य की कार्ययोजना पर आधारित प्रभावी प्रस्तुतीकरण दिया। इस दौरान श्रीनिवास ने विभाग में पांच करोड़ से अधिक राशि के प्रगतिरत निर्माण कार्यों की समीक्षा की। इसके साथ ही नगरीय विकास विभाग की बजट घोषणाओं वर्ष 2024-25 एवं 2025-26 की वर्तमान स्थिति, सड़कों की मरम्मत, नवीनीकरण एवं गुणवत्ता नियंत्रण से जुड़े कार्यो, सीबीयूडी ऐप के प्रभावी उपयोग तथा विभिन्न शहरों के लिए तैयार किए जा रहे मास्टर प्लान की वर्तमान स्थिति एवं आगामी रूपरेखा पर चर्चा की।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/systematic-development-of-rajasthan-should-be-ensured-as-per-future/article-142301</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/systematic-development-of-rajasthan-should-be-ensured-as-per-future/article-142301</guid>
                <pubDate>Sun, 08 Feb 2026 09:34:59 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-02/11-%28700-x-400-px%29-%28630-x-400-px%296.png"                         length="1693865"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>जलवायु परिवर्तन और शहरीकरण से बढ़ते सक्रंमण</title>
                                    <description><![CDATA[दुनियाभर में सेहत हमेशा से सबसे बड़ा चिंता का विषय रहा है। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/growing-up-due-to-climate-change-and-urbanization/article-125558"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-09/o5er-(2)3.png" alt=""></a><br /><p>दुनियाभर में सेहत हमेशा से सबसे बड़ा चिंता का विषय रहा है। सबसे ज्यादा चिंता इस बात की है कि पूरी दुनिया आने वाले समय में फं गस की वजह से नया स्वास्थ्य संकट झेलने को मजबूर होगी, क्योंकि दुनिया में ब्लैक फंगस के हर साल 100 करोड़ लोग शिकार हो रहे हैं। दुनिया में एस्परजिलस फ्यूमिगेटसेफ नामक एक घातक फंगस गंभीर खतरा बन सकता है। यह फंगस एशिया समेत दुनियाभर में फेफ ड़ों के रोगों को तेजी से बढा सकता है। यदि समय रहते सावधानी नहीं बरती गई, तो यह फंगस लाखों लोगों की जान ले सकता है। यह फं गस गर्म और नम वातावरण में तेजी से बढ़ता है और 37 डिग्री सेल्सियस तापमान में भी जीवित रह सकता है। यह फं गस उन लोगों के लिए जानलेवा है, जिनकी प्रतिरोधक क्षमता कमजोर होती है और जो धूल वाले वातावरण में रहते हैं व अस्थमा, कैंसर, एच आई वी, अंग प्रत्यारोपण वाले मरीज, बुजुर्ग तथा लम्बे समय से बीमार होते हैं। अकेले योरोप में ही इससे 90 लाख लोग संक्रमित हो सकते हैं। एक खतरा और भी दुनिया की 44 फीसदी आबादी पर मंडरा रहा है, वह है जानवरों से होने वाले जूनोटिक रोग का। दुनियाभर के 3.5 अरब लोग इसकी जद में आ सकते हैं।</p>
<p><strong>बीमारियों और मृत्युदर में बढ़ोतरी :</strong></p>
<p>वैज्ञानिकों ने इसके प्रत्यक्ष या अप्रत्यक्ष खाद्य जनित, वेक्टर जनित और जल जनित रास्तों से फैलने की चेतावनी दी है। प्रत्यक्षत: यह जानवरों की लार, खून, मूत्र, बलगम या अन्य शारीरिक तरल पदार्थ के संपर्क से फैलता है। इसका असर क्रिप्टोस्पोरिडियोसिस एड्स पीड़ित लोगों में तेजी से होता है, जिससे उसकी मौत भी हो सकती है। इसकी उत्पत्ति विभिन्न कारकों से जुड़ी है, जिसमें मनुष्यों का जानवरों से बढ़ता संपर्क, शहरीकरण, जलवायु परिवर्तन, वन्य जीवों और मानवीय आबादी के बीच की दूरी का तेजी से खत्म होते चला जाना अहम है। बीमारियों और मृत्युदर में बढ़ोतरी के अलावा इसके गंभीर आर्थिक दुष्परिणाम हो सकते हैं। कुछ गंभीर मामलों में यह जानलेवा भी हो सकती है। वैज्ञानिकों की चिंता का अहम कारण यह भी है कि इसकी चपेट में भारत, चीन और दक्षिण पूर्व एशिया की दस फीसदी आबादी पर सबसे ज्यादा जोखिम है। जानवरों के शरीर पर पाई जाने वाली किलनी यानी अठई के खून में घातक बैक्टीरिया पाए जाते हैं, जिससे इंसेफेलाइटिस जैसा ही एक्यूट फेब्रायल इलनेस रोग हो सकता है। इसका निष्कर्ष आई सी एम आर के रीजनल मेडीकल रिसर्च सेंटर के शोध से सामने आया है। इसमें पाया गया कि इंसानों की बस्ती के पास पाई जाने वाली स्तनपायी प्रजातियों में चमगादड़, वानर और लीमर हैं, जिनसे इस तरह की बीमारी हो सकती है।</p>
<p><strong>प्राकृतिक आवासों में मानवीय अतिक्रमण :</strong></p>
<p>दुनियाभर में नौ फीसदी क्षेत्र उच्च जोखिम की स्थिति में है। इसमें जूनोटिक प्रकोप होने की प्रबल संभावना है। वैश्विक आबादी का करीब तीन फीसदी हिस्सा अधिकाधिक जोखिम वाले इलाके में निवास करता है। लगभग एक पांचवां हिस्सा मध्यम जोखिम वाले इलाकों में वास करता है। जूनोटिक रोग या जूनोसिस ऐसा संक्रमण है, जो जानवरों और मनुष्यों के बीच फैलते हैं। ये रोग विभिन्न प्रकार के रोगियों में जैसे कि बैक्टीरिया, वायरस, कवक और परजीवियों के कारण हो सकते हैं। हाल ही में दक्षिण अफ्रीका, नाइजीरिया और कांगो गणराज्य में एम्पाक्स नामक वायरस के प्रकोप को भी एक जूनोटिक बीमारी माना गया, जिसकी उत्पत्ति के पीछे चमगादड की भूमिका थी। इसके साथ इसमें भी बैक्टीरिया और कवक पर परजीवियों का व्यापक असर ही जिम्मेदार बताया गया था। असलियत में विशेषज्ञ इस रोग का उद्भव साफ तौर पर वन्य जीवों के मांस की खपत से जुड़ा मानते हैं। इसकी बढ़़ोतरी के पीछे वह इनके प्राकृतिक आवासों में मानवीय अतिक्रमण को जिम्मेदार मानते हैं, जिसके चलते बाजारों में वन्य जीव अंग व मांस की खपत की बढ़ती मांग ने हालत को और अधिक विषम बना दिया है। इस बारे में यूरोपीय आयोग के संयुक्त अनुसंधान केंद्र के वैज्ञानिक विकास कार्यक्रम इकाई के शोधकर्ताओं द्वारा ग्लोबल इंफेक्शन डिसीज एण्ड ऐपिडेमियोलाजी नेटवर्क डाटाबेस और डब्ल्यू एच ओ की उन बीमारियों की सूची का विश्लेषण किया गया है,जिनको महामारी या प्रकोप का कारण बनने की क्षमता के अनुसार प्राथमिकता दी गई है। इस विश्लेषण के उपरांत खुलासा हुआ कि जलवायु परिवर्तन से प्रेरित परिस्थितियों जैसे उच्च तापमान, बारिश और पानी की कमी जूनोटिक रोग की संभावना को बढ़ाते हैं।</p>
<p><strong>बचाव की दिशा में त्वरित प्रयास :</strong></p>
<p>एशिया में इसका सात फीसदी और अफ्रीका का लगभग पांच फीसदी इलाका इस प्रकोप के उच्च और बहुत ही उच्च जोखिम में है। लैटिन अमरीका और ओशिनिया का नंबर इसके बाद आता है। इससे पहले भी भारतीय चिकित्सा अनुसंधान परिषद के अध्ययन में खुलासा हुआ था कि 2018 से लेकर 2023 के बीच देश के संक्रामक रोग निगरानी प्रणाली के तहत रिपोर्ट किए गए प्रकल्पों मे से आठ फीसदी से ज्यादा जूनोटिक रोगी पाए गए। यह कुल 6,948 में से 583 जानवरों से मानव में फैले थे। वहीं इन प्रकल्पों का सबसे ज्यादा प्रभाव जून, जुलाई और अगस्त के महीनों में रहा। अंतत: शोध और अध्ययन इसके प्रमाण हैं कि एशिया में अमेरिका से ज्यादा जूनोटिक का जोखिम है और जलवायु परिवर्तन को दृष्टिगत रखते हुए जलवायु अनुकूलन निगरानी को सार्वजनिक स्वास्थ्य योजना में रेखांकित करने और उससे बचाव की दिशा में त्वरित प्रयास कहें या कार्यवाई किए जाने की बेहद जरूरत है। तभी इसकी भयावहता पर कुछ अंकुश की आशा की जा सकती है।</p>
<p><strong>-ज्ञानेन्द्र रावत</strong><br /><strong>(यह लेखक के अपने विचार हैं)</strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/growing-up-due-to-climate-change-and-urbanization/article-125558</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/growing-up-due-to-climate-change-and-urbanization/article-125558</guid>
                <pubDate>Tue, 02 Sep 2025 12:06:10 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-09/o5er-%282%293.png"                         length="631076"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        