<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://dainiknavajyoti.com/faith/tag-8946" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>Dainik Navajyoti Rising Rajasthan RSS Feed Generator</generator>
                <title>faith - Dainik Navajyoti Rising Rajasthan</title>
                <link>https://dainiknavajyoti.com/tag/8946/rss</link>
                <description>faith RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>सोमनाथ : आस्था और अटूट संकल्प का प्रतीक</title>
                                    <description><![CDATA[वर्ष 2026 की शुरुआत में मुझे सोमनाथ स्वाभिमान पर्व में सम्मिलित होने का सौभाग्य मिला। यह सोमनाथ मंदिर पर हुए पहले आक्रमण के एक हजार वर्ष बाद भी मंदिर के शाश्वत और अविनाशी होने का पर्व था। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/somnath-is-a-symbol-of-faith-and-unwavering-resolve/article-153098"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-05/1111200-x-600-px)-(10)2.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">वर्ष</span> 2026 <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुरुआत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुझे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वाभिमान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सम्मिलित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सौभाग्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिला।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आक्रमण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हजार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शाश्वत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अविनाशी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> 11 <span style="font-family:Mangal, serif;">मई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुझे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुअवसर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राप्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यात्रा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्निर्मित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोकार्पण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> 75<span style="font-family:Mangal, serif;">वीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षगांठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपलक्ष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हूं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रथम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राष्ट्रपति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">राजेंद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रसाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोकार्पण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिन</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विध्वंस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सृजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यात्रा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवंत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महीनों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भीतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इतिहास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जुड़े</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यंत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महत्वपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़ावों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साक्षी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मेरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सौभाग्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अटूट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकल्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लहराता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समुद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनंत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनूभूति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कराता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लहरें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिखाती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तूफान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चाहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कितने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकराल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्यों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हों</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मनुष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साहस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आत्मबल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सक्षम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टकराती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लहरें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सदियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उद्घोष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानवीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेतना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंबे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दबाया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राचीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शास्त्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिखा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>: <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभासं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">च</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिक्रम्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पृथिवीक्रमसंभवम्।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अर्थात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिव्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभास</span> (<span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span>) <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिक्रमा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पृथ्वी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिक्रमा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>! <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर्शन</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">पूजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्हें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अद्भुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निरंतरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुभव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्योति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बुझाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साम्राज्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गए</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बदला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इतिहास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ढेरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उतार</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">चढ़ाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देखे</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हृदय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमेशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा।यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असंख्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभूतियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्मरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्रूर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आक्रांताओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सम्मुख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अडिग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">पावन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अमूल्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योगदान :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">लकुलीश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शर्मा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मनीषियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शैव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर्शन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केंद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चक्रवर्ती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महाराज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धारसेन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चतुर्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सदियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दूसरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनवाया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परीक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भीम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रथम</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जयपाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आनंदपाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शासकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आक्रमणों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विरुद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ढाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भोज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पावन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अमूल्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योगदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर्णदेव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोलंकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जयसिंह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिद्धराज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुजरात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजनीतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सांस्कृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्स्थापित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अहम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमिका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निभाई।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बृहस्पति</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कुमारपाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोलंकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाशुपताचार्यों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीर्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आराधना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्ञान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केंद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थापित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अमूल्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योगदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशालदेव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाघेला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">त्रिपुरांतक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बौद्धिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आध्यात्मिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परंपराओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महिपाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चूड़ासमा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खंगार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चूड़ासमा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विध्वंस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूजा</span>-<span style="font-family:Mangal, serif;">पाठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परंपरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्जीवित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुण्यश्लोक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अहिल्याबाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होल्कर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिनकी</span> 300<span style="font-family:Mangal, serif;">वीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जयंती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मनाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनौतीपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परंपरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवंत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ौदा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गायकवाड़ों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीर्थयात्रियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिकारों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमीरजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गोहिल</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">वीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वेगड़ाजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भील</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पराक्रमियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धन्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साहस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बलिदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">याद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> 1940 <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दशक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वतंत्रता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भावना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फैल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरदार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पटेल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नेताओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नेतृत्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वतंत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नींव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्हें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यथित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">वह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी</span>- <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुर्दशा।</span> 13 <span style="font-family:Mangal, serif;">नवंबर</span> 1947 <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">दिवाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जर्जर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवशेषों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सामने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खड़े</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होकर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">समुद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकल्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिया</span>, ‘’<span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> (<span style="font-family:Mangal, serif;">गुजराती</span>) <span style="font-family:Mangal, serif;">नववर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निश्चय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सौराष्ट्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तरह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योगदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पावन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसमें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भागीदारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निभानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगी।</span>’’ <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आह्वान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिर्फ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुजरात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारतवर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्साह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुर्भाग्यवश</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सरदार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पटेल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सके</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वयं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समर्पित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीर्णोद्धार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भक्तों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खुलता</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुनिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अलविदा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बावजूद</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाटन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पावन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निरंतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महसूस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span>.<span style="font-family:Mangal, serif;">एम</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">मुंशी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आगे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ाया</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिन्हें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नवानगर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जामसाहेब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समर्थन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिला।</span> 1951 <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राष्ट्रपति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">राजेंद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रसाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उद्घाटन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आमंत्रित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong>‘<span style="font-family:Mangal, serif;">विकास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">विरासत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span>’ <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंत्र :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">तत्कालीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रधानमंत्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पंडित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नेहरू</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विरोध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बावजूद</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रसाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समारोह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हिस्सा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐतिहासिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुझे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्टूबर</span> 2001 <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अच्छे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">याद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मैंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुख्यमंत्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दायित्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संभाला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था।</span> 31 <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्टूबर</span> 2001 <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सरदार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पटेल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जयंती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवसर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुजरात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> 50<span style="font-family:Mangal, serif;">वीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षगांठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भव्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आयोजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरदार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पटेल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> 125<span style="font-family:Mangal, serif;">वीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जयंती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मनाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्यक्रम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्कालीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रधानमंत्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अटल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बिहारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाजपेयी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्कालीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गृहमंत्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लालकृष्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आडवाणी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौजूदगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गरिमापूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया।</span> 11 <span style="font-family:Mangal, serif;">मई</span> 1951 <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भाषण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डॉ</span>. <span style="font-family:Mangal, serif;">राजेंद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रसाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुनिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अद्वितीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रद्धा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विश्वास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नष्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सदैव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हृदय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बसा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहेगा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंदिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरदार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पटेल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरदार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पटेल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भावनाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुरूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समृद्धि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लानी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसको</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यंत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रेरणादायी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पिछले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दशक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मार्ग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> ‘<span style="font-family:Mangal, serif;">विकास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">विरासत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span>’ <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रेरित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">काशी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कामाख्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केदारनाथ</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">अयोध्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उज्जैन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">त्रयंबकेश्वर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रीशैलम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">हमने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आध्यात्मिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केंद्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आधुनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुविधाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुसज्जित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पारंपरिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहचान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कनेक्टिविटी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ज्यादा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थानीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अर्थव्यवस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">आजीविका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> ‘<span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रेष्ठ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span>’ <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भावना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सशक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनर्निर्माण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जिन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सर्वस्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बलिदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उनका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संघर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भुला</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभिन्न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हिस्सों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोगों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भव्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिव्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लौटाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अद्भुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योगदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उनकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारतवर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अद्भुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बंधे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">थे</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जमीनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीमाओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बांटा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभाजित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुनिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिलने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीख</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रासंगिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साझा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतीक :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गौरवशाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परंपरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमेशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहेगा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">क्योंकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साझा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतीक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गौरव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नमन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बलिदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वीरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्मृति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दानवीरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उदारता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">याद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अगले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हजार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिनों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूजा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आयोजित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाएगी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देखकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बहुत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रसन्नता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संख्या</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पुनीत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">योगदान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">याद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिलाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कोई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समाज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आस्था</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संस्कृति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जुड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंबे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दबाया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साझा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेतना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एकात्म</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भावना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विभाजन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऊपर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उठकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राष्ट्रहित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चलने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रेरणा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देशवासियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आग्रह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हूं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पावन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवसर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पवित्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धाम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यात्रा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करें</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भव्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साक्षात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर्शन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करें।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सोमनाथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खड़े</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होंगे</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">तब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राचीन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रतिध्वनियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भीतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महसूस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करेंगे।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आपको</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुभव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्यतागत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चेतना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सशक्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धड़कन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुनाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देगी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रुकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तीव्रता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कभी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुई।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपराजित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आत्मा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुभव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करेंगे</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जिसने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आघात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बावजूद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहचान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संस्कृति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अक्षुण्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पाएंगे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इतने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रयासों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्यों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सभ्यता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकी।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आपको</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विजय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दर्शन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुभव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सदियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुआ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मुझे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विश्वास</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आपके</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अविस्मरणीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनुभव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong>- <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रधानमंत्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नरेन्द्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मोदी</span></strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/somnath-is-a-symbol-of-faith-and-unwavering-resolve/article-153098</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/somnath-is-a-symbol-of-faith-and-unwavering-resolve/article-153098</guid>
                <pubDate>Fri, 08 May 2026 11:24:07 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-05/1111200-x-600-px%29-%2810%292.png"                         length="1535609"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>बंगाल की माताओं-बहनों ने आतंक को नकार कर चुनी सुशासन की सरकार, देश की जनता का विश्वास विकास और राष्ट्रवाद की राजनीति में है: रेखा गुप्ता</title>
                                    <description><![CDATA[पश्चिम बंगाल में भाजपा की प्रचंड जीत के बाद दिल्ली की मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता ने सीआर पार्क स्थित मां काली मंदिर में पूजा-अर्चना की। उन्होंने इस जनादेश को विकास और राष्ट्रवाद की जीत बताया। रेखा गुप्ता ने कहा कि बंगाल की नारी शक्ति ने विपक्ष के नकारात्मक रवैये और तुष्टिकरण को नकार कर नारी शक्ति वंदन का सम्मान किया है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/bharat/the-mothers-and-sisters-of-bengal-rejected-terrorism-and-elected/article-152749"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-04/rekha-guptta.png" alt=""></a><br /><p>नई दिल्ली। दिल्ली की मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता ने पश्चिम बंगाल में भारतीय जनता पार्टी(भाजपा) की ऐतिहासिक जीत के उपलक्ष्य में पार्टी के राष्ट्रीय अध्यक्ष नितिन नवीन के साथ मंगलवार को यहां सीआर पार्क स्थित मां काली मंदिर में पूजा-अर्चना की और आशीर्वाद लिया। सीएम रेखा गुप्ता ने इस जीत को भारतीय राजनीति का एक निर्णायक मोड़ बताया। उन्होंने कहा कि प्रधानमंत्री नरेन्द्र मोदी के नेतृत्व में गंगोत्री से लेकर गंगासागर तक भगवा शान से लहरा रहा है। यह जीत इस बात का स्पष्ट संकेत है कि देश की जनता का विश्वास विकास और राष्ट्रवाद की राजनीति में ही है।</p>
<p>उन्होंने नारी शक्ति वंदन विधेयक उल्लेख करते हुए विपक्ष पर तीखा हमला बोला। उन्होंने कहा कि जिन राजनीतिक दलों ने संसद में इस विधेयक का विरोध किया था, बंगाल की माताओं-बहनों ने उन्हें अपने वोट की चोट से मुंहतोड़ जवाब दिया है। बंगाल की महिलाओं ने भय, आतंक और तुष्टिकरण की राजनीति को नकारकर यह सिद्ध कर दिया है कि नारी शक्ति अब अपने सम्मान और अधिकारिों के लिए किसी भी दमनकारी शक्ति से टकराने को तैयार है।</p>
<p>उन्होंने कहा कि बंगाल में यह जीत प्रधानमंत्री नरेन्द्र मोदी के नेतृत्व में महिलाओं के सम्मान, सुरक्षा और सशक्तिकरण की नीति की जीत है। भय, आतंक और अत्याचार के वातावरण के बावजूद बंगाल की महिलाओं ने निर्भीक होकर मतदान किया और लोकतंत्र को सशक्त बनाते हुए सुशासन की सरकार स्थापित की। यह जीत उन अनगिनत कार्यकर्ताओं के संघर्ष का परिणाम है, जिन्होंने बंगाल की मिट्टी को अपने पसीने और रक्त से सींचा है। यह जीत लोकतंत्र के प्रति अटूट विश्वास की जीत है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/bharat/the-mothers-and-sisters-of-bengal-rejected-terrorism-and-elected/article-152749</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/bharat/the-mothers-and-sisters-of-bengal-rejected-terrorism-and-elected/article-152749</guid>
                <pubDate>Tue, 05 May 2026 18:08:06 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-04/rekha-guptta.png"                         length="694249"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>देश की जनता का न्यायपालिका पर गहरा विश्वास : हमारे एक-एक शब्द को लोग मानते है पूजनीय, सीजेआई ने कहा- पूर्व जज बावडियों के समान, इन्हें सहेज कर रखें</title>
                                    <description><![CDATA[CJI सूर्यकांत ने पूर्व जजों को ‘बावड़ी’ की तरह अनुभव का भंडार बताते हुए उन्हें सहेजने पर जोर दिया। ‘बेंच बियॉन्ड रिटायरमेंट’ कॉन्फ्रेंस में उन्होंने न्यायपालिका पर जनता के भरोसे को बनाए रखने की बात कही। CM भजनलाल शर्मा ने भी पूर्व जजों की भूमिका सराही। कार्यक्रम में यूनिफॉर्म रजिस्ट्रेशन सिस्टम लॉन्च और जागरूकता वाहनों को रवाना किया गया।
]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-people-of-the-country-have-deep-faith-in-the/article-151667"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-04/111200-x-600-px)55.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">जयपुर। सुप्रीम कोर्ट के मुख्य न्यायाधीश सूर्यकांत ने कहा कि प्रदेश में बारिश के पानी के बावडी में सहेजा जाता है। हमारे पूर्व जज भी इन्हीं बावडियों के समान है, जिनसे हम परेशानी में मदद ले सकते हैं। ऐसे में इन्हें भी सहेजने की जरूरत है। ये लोग ही हमें उचित और अनुचित का फर्क बताएंगे। सीजेआई राज्य विधिक सेवा प्राधिकरण की ओर से आयोजित द बेंच बियोंड रिटायरमेंट विषय पर आयोजित कॉन्फ्रेंस को संबोधित कर रहे थे। कार्यक्रम में मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा के साथ डिप्टी सीएम दिया कुमारी भी उपस्थित थी।</span></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कॉन्फ्रेंस का शुभारंभ करते हुए सीजेआई ने खम्मा घणी से अभिवादन कर कहा कि आज देश की जनता का न्यायपालिका पर गहरा विश्वास है। हमारे एक-एक शब्द को लोग पूजनीय मानते हैं। ऐसे में न्यायपालिका और उससे जुडी संस्थाओं को जागरूक होने की जरूरत है। हमारा दायित्व है कि हम लोगों का न्यायपालिका के प्रति विश्वास बनाए रखे। उन्होंने कहा कि हमें यह ध्यान में रखना चाहिए कि जज हमेशा जज रहता है। लोक अदालत जैसे माध्यमों से लाखों लोगों को न्याय मिलता है। पूर्व जज आमजन को न्याय दिलाने में महत्वपूर्ण भूमिका निभा सकते है। वे स्कूल, कॉलेजों और ग्राम पंचायतों तक जाकर आमजन को न्यायिक प्रक्रिया और उनके अधिकारों के बारे में जागरूक कर सकते हैं। इस दौरान उन्होंने हाईकोर्ट में यूनिफॉर्म रजिस्ट्रेशन नंबर सिस्टम का बटन दबाकर शुरुआत की।</span></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';">कॉन्फ्रेंस को संबोधित करते हुए मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा ने कहा कि यह वह पीढी है, जिसने देश में बड़े बदलाव देखे हैं। उन्होंने कहा कि न्यायपालिका संविधान और कानून की रक्षक है। वह हर नागरिक को समान अधिकार देती है। जिस व्यक्ति को न्याय की जरूरत है, उसके लिए न्यायाधीश एक उम्मीद है। न्यायाधीश का एक बयान समाज के जीवन का आधार बनता है। आप समाज को जो दिशा देते हैं, उसकी समाज से मान्यता मिलती है। सीएम ने पूर्व जजों को कहा कि वे रिटायर होने के बाद भी समाज को नई दिशा दे रहे हैं। नए न्यायाधीश आते हैं और पूर्व जजों से प्रेरणा लेकर आगे बढते हैं। सीएम ने युवा न्यायाधीशों से आह्वान किया कि वे पूर्व जजों के साथ बैठकर जरूर सीखें। उन्होंने कहा कि आमजन सीधे अदालत जाने से पहले लोक अदालत का दरवाजा जरूर खटखटाए, इसमें बहुत काम होते हैं और लोगों को राहत मिलती है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:'Nirmala UI', 'sans-serif';"><span> </span>सीएम ने कहा कि रिटायर जजों के अनुभव और ज्ञान की समाज को जरूरत है। इस मौके पर हाईकोर्ट के एक्टिंग सीजे एसपी शर्मा ने कहा कि अदालतों में मुकदमों की भरमार होने से लोगों को न्याय मिलने में देरी हो रही है। डिजिटल इन्फास्ट्रचर बढने से न्यायिक प्रक्रिया में तकनीक का उपयोग बढा है। उन्होंने कहा कि एक जज की यात्रा रिटायर होने के बाद समाप्त नहीं होती है। पूर्व जज न्याय दिलाने में अहम भूमिका निभा रहे हैं। कॉन्फ्रेंस के बाद राज्य विधिक सेवा प्राधिकरण को दिए गए मल्टी यूटिलिटी वाहनों को सीजेआई, हाईकोर्ट के एक्टिंग सीजे और सीएम भजनलाल शर्मा ने हरी झंडी दिखाकर रवाना किया। ये वाहन प्रदेश के अलग-अलग हिस्सों में जाकर लोगों को उनके अधिकारों और विधिक सेवा प्राधिकरण की योजनाओं के बारे में जागरूक करेंगे।</span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-people-of-the-country-have-deep-faith-in-the/article-151667</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/the-people-of-the-country-have-deep-faith-in-the/article-151667</guid>
                <pubDate>Sat, 25 Apr 2026 14:07:26 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-04/111200-x-600-px%2955.png"                         length="643753"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur ]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>हरिद्धार: कड़ाके की ठंड के बावजूद मौनी अमावस्या पर हर की पैड़ी में उमड़ा श्रद्धालुओं का सैलाब, सुरक्षा के पुख्ता इंतजाम</title>
                                    <description><![CDATA[हरिद्वार में मौनी अमावस्या पर कड़ाके की ठंड के बीच लाखों श्रद्धालुओं ने हर की पैड़ी पर पावन स्नान किया।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/leads/despite-the-harsh-cold-of-haridhar-a-large-number-of/article-139997"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-01/mauni-amavasya-2025-10.webp" alt=""></a><br /><p>हरिद्वार। उत्तराखंड के हरिद्धार में रविवार को मौनी अमावस्या के पावन अवसर पर हर की पैड़ी में श्रद्धालुओं की भारी भीड़ उमड़ पड़ी। कड़ाके की ठंड के बावजूद भक्तों की आस्था मौसम पर भारी पड़ती नजर आई। प्रात:काल से ही गंगा स्नान के लिए श्रद्धालुओं का निरंतर आगमन बना रहा।</p>
<p>वरिष्ठ पुलिस अधीक्षक, हरिद्वार के निर्देशन में हरिद्वार पुलिस द्वारा व्यापक सुरक्षा एवं यातायात प्रबंधन के पुख्ता इंतजाम किए गए। पुलिस बल द्वारा श्रद्धालुओं को सुरक्षित एवं सुव्यवस्थित ढंग से गंगा स्नान कराया गया तथा उन्हें सकुशल उनके गंतव्य स्थान की ओर रवाना किया गया। भीड़ प्रबंधन, यातायात नियंत्रण एवं श्रद्धालुओं की सुरक्षा को लेकर पुलिस बल पूरी मुस्तैदी के साथ तैनात रहा, जिससे किसी भी प्रकार की अव्यवस्था उत्पन्न न हो।</p>
<p>हरिद्वार पुलिस ने श्रद्धालुओं से अपील की है कि वे प्रशासन द्वारा जारी दिशा-निर्देशों का पालन करें तथा व्यवस्थाओं को सुचारू बनाए रखने में पुलिस प्रशासन का सहयोग करें।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/leads/despite-the-harsh-cold-of-haridhar-a-large-number-of/article-139997</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/leads/despite-the-harsh-cold-of-haridhar-a-large-number-of/article-139997</guid>
                <pubDate>Sun, 18 Jan 2026 17:15:33 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-01/mauni-amavasya-2025-10.webp"                         length="449454"                         type="image/webp"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>कपिल मिश्रा का गंभीर आरोप, बोलें-आतिशी ने की गुरुओं के खिलाफ की बेअदबी, जानें पूरा मामला</title>
                                    <description><![CDATA[मंत्री कपिल मिश्रा ने आतिशी की सिख गुरुओं पर टिप्पणी को बेअदबी और पाप बताया, माफी की मांग की और विधानसभा गरिमा से जुड़ा गंभीर मामला बताया।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/bharat/kapil-mishras-serious-allegation-says-atishi-has-committed-disrespect-against/article-139432"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-01/atishi-and-kapil-mishra.png" alt=""></a><br /><p>नई दिल्ली। दिल्ली के कला एवं संस्कृति मंत्री कपिल मिश्रा ने कहा कि विधानसभा की नेता प्रतिपक्ष आतिशी ने सिख गुरुओं के लिए जो शब्द बोले गये वह बेअदबी, गुनाह और पाप हैं तथा उनका कोई औचित्य नहीं था। मिश्रा ने मंगलवार को यहां संवाददाता सम्मेलन कर कहा कि छह जनवरी को दिल्ली विधानसभा में एक अभूतपूर्व और गंभीर पाप हुआ। गुरु तेग बहादुर जी, भाई सतीदास जी, भाई मतीदास जी और भाई दयाला जी की शहादत के 350 वर्ष पूरे होने पर चल रही चर्चा के दौरान आपत्तिजनक भाषा का प्रयोग किया गया। उन्होंने कहा कि नेता प्रतिपक्ष आतिशी द्वारा बोले गए शब्द बेअदबी, गुनाह और पाप हैं तथा उनका कोई औचित्य नहीं था।</p>
<p>उन्होंने कहा कि घटना के बाद आतिशी मीडिया, जनता और विधानसभा से लगातार अनुपस्थित रहीं। विधानसभा अध्यक्ष विजेंद्र गुप्ता द्वारा बार-बार बुलाए जाने के बावजूद उन्होंने  सदन में आकर अपनी स्थिति स्पष्ट नहीं की। कैबिनेट मंत्री ने आरोप लगाया कि आम आदमी पार्टी (आप) के राष्ट्रीय संयोजक अरविंद केजरीवाल के निर्देश पर इस मामले को दबाने के लिए पंजाब सरकार के संसाधनों और पंजाब पुलिस का दुरुपयोग किया गया। इस मामले में झूठे मुकदमे दर्ज कराए गए और डराने की कोशिश की गई।</p>
<p>उन्होंने कहा कि यह मामला राजनीति का नहीं, बल्कि आस्था और सदन की गरिमा से जुड़ा विषय बताया गया। इस मामले में पूर्व सीएम केजरीवाल को चाहिए था कि वह आतिशी से माफी मंगवाते। पंजाब पुलिस को इस पूरे मामले से दूर रखा जाना चाहिए था। उन्होंने कहा कि आतिशी को भागने या छुपने के बजाय मीडिया और जनता के सामने आना चाहिए। उन्हें विधानसभा की विशेषाधिकार समिति  और कानूनी प्रक्रिया का सामना चाहिए।</p>
<p>कपिल मिश्रा ने कहा कि सात जनवरी को विधानसभा अध्यक्ष द्वारा वीडियो का शब्दश: सदन में पढ़ा गया, जिस पर किसी ने आपत्ति नहीं जताई। इसके बावजूद बाहर जाकर पंजाब पुलिस से झूठी प्राथमिकी दर्ज कराई गई। उन्होंने पंजाब पुलिस को राजनीतिक कार्यों के बजाय राज्य की सुरक्षा में लगाने की अपील की गई।</p>
<p> </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/bharat/kapil-mishras-serious-allegation-says-atishi-has-committed-disrespect-against/article-139432</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/bharat/kapil-mishras-serious-allegation-says-atishi-has-committed-disrespect-against/article-139432</guid>
                <pubDate>Tue, 13 Jan 2026 13:25:27 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-01/atishi-and-kapil-mishra.png"                         length="726332"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>मर जाना स्वीकार है, किसी अन्य की बंदगी नहीं : अरशद मदनी</title>
                                    <description><![CDATA[संसद में वंदे मातरम पर चल रही बहस के बीच जमीयत उलेमा-ए-हिंद प्रमुख अरशद मदनी ने कहा कि मुसलमानों को इसे गाने पर आपत्ति इसलिए है क्योंकि इसके कुछ अंश पूजा से जुड़े हैं, जो उनकी आस्था के खिलाफ है। उन्होंने धार्मिक स्वतंत्रता और संवैधानिक अधिकारों का हवाला दिया।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/leads/dying-is-acceptable-not-worshiping-anyone-else-arshad-madani/article-135436"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-12/madni.png" alt=""></a><br /><p>सहारनपुर। संसद में इस समय वंदे मातरम पर चर्चा चल रही है। ऐसे में जमीयत उलेमा ए हिंद के अध्यक्ष अरशद मदनी का भी इस पर बयान आया है। उन्होंने कहा है कि हमें किसी के वंदे मातरम पढ़ने या गाने पर आपत्ति नहीं है, लेकिन मुसलमान केवल एक अल्लाह की इबादत करता है और अपनी इबादत में अल्लाह के सिवा किसी दूसरे को शामिल नहीं कर सकता।</p>
<p>मदनी ने कहा, हम एक खुदा (अल्लाह) को मानने वाले हैं, अल्लाह के सिवा न किसी को पूजनीय मानते हैं और न किसी के आगे सजदा करते हैं। हमें मर जाना स्वीकार है, लेकिन शिर्क (खुदा के साथ किसी को शामिल करना) कभी स्वीकार नहीं! मदनी ने इसे लेकर सोशल मीडिया प्लेटफॉर्म एक्स पर एक लंबी चौड़ी पोस्ट लिखी है। इसमें उन्होंने कहा है, हमें किसी के वंदे मातरम पढ़ने या गाने पर आपत्ति नहीं है, लेकिन मुसलमान केवल एक अल्लाह की इबादत करता है और अपनी इबादत में अल्लाह के सिवा किसी दूसरे को शामिल नहीं कर सकता। और वंदे मातरम का अनुवाद शिर्क से संबंधित मान्यताओं पर आधारित है। </p>
<p>इसके चार श्लोकों में देश को देवता मानकर दुर्गा माता से तुलना की गई है और पूजा के शब्दों का प्रयोग हुआ है। साथ ही मां, मैं तेरी पूजा करता हूं यही वंदे मातरम का अर्थ है। यह किसी भी मुसलमान की धार्मिक आस्था के खिलाफ है। इसलिए किसी को उसकी आस्था के खिलाफ कोई नारा या गीत गाने के लिए मजबूर नहीं किया जा सकता। क्योंकि भारत का संविधान हर नागरिक को धार्मिक स्वतंत्रता (अनुच्छेद 25) और अभिव्यक्ति की स्वतंत्रता (अनुच्छेद 19) देता है।</p>
<p><strong>वतन से मोहब्बत अलग बात, इबादत अलग</strong></p>
<p>वतन से प्रेम करना अलग बात है, उसकी पूजा करना अलग बात है। मुसलमानों की देशभक्ति के लिए किसी के प्रमाण-पत्र की आवश्यकता नहीं है। स्वतंत्रता संग्राम में उनकी कुर्बानियां इतिहास के सुनहरे पन्नों में दर्ज हैं। हाल ही में राजनीतिक दलों के बीच राष्ट्रीय गीत वंदे मातरम को लेकर आरोप प्रत्यारोप हुए हैं। बीजेपी की ओर से कहा गया कि कांग्रेस ने 1937 में सांप्रदायिक एजेंडे के तहत इसके संक्षिप्त संस्करण को देश के राष्ट्रीय गीत के रूप में अपनाया, जिससे न सिर्फ इस गीत का बल्कि पूरे देश का अपमान हुआ। वहीं कांग्रेस ने पलटवार के तौर पर कहा कि बीजेपी और आरएसएस इस गीत से बचते रहे हैं। उन्होंने कभी वंदे मातरम नहीं गाया।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/leads/dying-is-acceptable-not-worshiping-anyone-else-arshad-madani/article-135436</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/leads/dying-is-acceptable-not-worshiping-anyone-else-arshad-madani/article-135436</guid>
                <pubDate>Wed, 10 Dec 2025 12:05:39 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-12/madni.png"                         length="678875"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur NM]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title> गोपालपुरा माताजी मंदिर- लकवा पीड़ितों की आस्था का केंद्र, 400 साल से अधिक पुराना है चमत्कारी मंदिर  </title>
                                    <description><![CDATA[यहां नवरात्र के अलावा शनिवार व रविवार को श्रद्धालुओं का तांता।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/gopalpura-mataji-temple---a-center-of-faith-for-those-suffering-from-paralysis--the-miraculous-temple-is-over-400-years-old/article-128300"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-09/copy-of-news-(1)45.png" alt=""></a><br /><p> मंडाना। मंडाना के पास गोपालपुरा गांव में स्थित गोपालपुरा माताजी मंदिर लगभग 400 साल पुराना रियासतकालीन मंदिर है, जो बीजासन माता और कंकाली माता के लिए प्रसिद्ध है। इस मंदिर को लकवा (पैरालिसिस) पीड़ितों की आस्था का केंद्र माना जाता है। मंडाना कस्बे से 7 किमी दूर नेशनल हाइवे 52 से 250 मीटर दूर गोपालपुरा गांव मे स्थित है मां राजराजेश्वरी बिजासन माता का चमत्कारी मन्दिर मान्यता है कि है कि लोग यहां रोते रोते आते है व हंसते हंसते जाते है। माँ का ऐसा अद्धभुत चमत्कार है की यहाँ लकवा पैरालाइज अन्य बीमारियां से पीड़ित मरीज ठीक हो जाते है। नवरात्रा के अलावा हर शनिवार व रविवार को श्रद्धालु आते है। </p>
<p><strong> मान्यताएं और महत्व</strong><br />मान्यता है कि शनिवार और रविवार को यहां दर्शन करने से लकवाग्रस्त मरीजों को राहत मिलती है। मरीज माता की परिक्रमा करते हैं और पाठ (मंत्रोच्चार) करते हैं, जिससे स्वास्थ्य में सुधार होने की बात कही जाती है।  भक्त इसे चमत्कारिक स्थल मानते हैं, जहाँ मनोकामनाएं पूरी होती हैं।</p>
<p><strong> मंदिर की विशेषताएँ</strong><br />मंदिर में दो प्रतिमाएँ है। मंदिर में बीजासन माता और कंकाली माता की प्रतिमाएं विराजमान हैं। अखंड हवन भक्तों के सहयोग से यहाँ 24 घंटे अखंड हवन प्रज्वलित रहता है।  रियासतकालीन विरासत यह मंदिर लगभग 400 वर्ष पुराना है और उस समय की स्थापत्य कला की झलक दिखाता है</p>
<p><strong> सेवाएं और सुविधाएं</strong><br /> भंडारा नवरात्र के दौरान प्रतिदिन भंडारे का आयोजन होता है, जिसमें एक हजार से अधिक भक्त प्रसादी ग्रहण करते हैं। प्रतिदिन सुबह 4 बजे मंगला आरती और शाम 7 बजे शयन आरती होती है।  धर्मशाला भक्तों के ठहरने की सुविधा भी उपलब्ध है, जहां लोग 9 दिन तक रहकर आरती और पूजा में भाग लेते हैं। नवरात्र और अन्य पर्वों पर मंदिर परिसर में हजारों की संख्या में भक्त पहुँचते हैं। दूर-दराज से आने वाले लकवा पीड़ित यहाँ दर्शन कर अपनी बीमारी से राहत पाने की आशा रखते हैं।  </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>कोटा</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/gopalpura-mataji-temple---a-center-of-faith-for-those-suffering-from-paralysis--the-miraculous-temple-is-over-400-years-old/article-128300</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/gopalpura-mataji-temple---a-center-of-faith-for-those-suffering-from-paralysis--the-miraculous-temple-is-over-400-years-old/article-128300</guid>
                <pubDate>Tue, 30 Sep 2025 14:43:51 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-09/copy-of-news-%281%2945.png"                         length="688627"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[kota]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title> आलनिया माता मंदिर : माता की कृपा से मिलता है संतान सुख और समृद्धि, श्रद्धालुओं की आस्था और श्रद्धा का केंद्र </title>
                                    <description><![CDATA[यहां यात्रियों को रात में रुकने और विश्राम करने की सुविधा उपलब्ध है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/alaniya-mata-temple--the-blessings-of-the-mother-goddess-bring-happiness-and-prosperity-through-her-children/article-128042"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-09/copy-of-news43.png" alt=""></a><br /><p>कसार। कोटा झालावाड़ नेशनल हाईवे 52 के समीप स्थित नाहर सिंही माता का विशाल मंदिर, जिसे आलनिया माताजी के नाम से भी जाना जाता है, क्षेत्र में श्रद्धालुओं के लिए आस्था का प्रमुख केंद्र है। मान्यता है कि नि:संतान दंपतियों को संतान सहजता से प्राप्त हो जाती है। मंदिर में कालका माता व नाहर सिंही माता की प्राचीन प्रतिमाएं लगभग 500 साल पुरानी हैं। ग्रामीणों के अनुसार, इन्हें बूंदी जिले के मेनाल से दो साधु लेकर आए थे और जंगल में एक पेड़ के नीचे स्थापित किया। धीरे-धीरे आसपास का क्षेत्र बसा और श्रद्धालु दर्शन के लिए आने लगे।</p>
<p><strong>विशाल सिंह द्वार बनाया जाने की मांग: </strong> हाइवे किनारे स्थित आलनिया माता मंदिर पर माता के दर्शन मात्र से ही मानव के दुख दूर हो जाते हैं। नवरात्रि के दौरान दूर-दराज से श्रद्धालुओं का ताता लगता है। रविवार व सोमवार को भी काफी संख्या में भक्त दर्शन के लिए पहुंचते हैं। मंदिर समिति ने बताया कि यदि सर्विस रोड के समीप विशाल सिंहद्वार बनाया जाए तो हाईवे से गुजरने वाले यात्रियों की नजरें मंदिर पर पड़ेगी और दर्शनार्थियों की संख्या बढ़ेगी।</p>
<p><strong>परिसर में विशाल भोजनशाला, 10 कमरे, दो वाटर कूलर </strong><br />मंदिर अब ट्रस्ट द्वारा संचालित है। परिसर में विशाल भोजनशाला, 10 कमरे, दो वाटर कूलर और राहगीरों के लिए पेयजल टंकी व शौचालय बनाए गए हैं। यात्रियों को रात में रुकने और विश्राम करने की सुविधा उपलब्ध है।</p>
<p><strong>नौ दिनों तक माता का होता है आकर्षक श्रृंगार </strong><br />श्रद्धालुओं का विश्वास है कि दुनिया की कठिनाइयों से थककर माता के दरबार में आने से मनोकामना पूर्ण होती है। नवरात्रि के दौरान नौ दिनों तक माता का आकर्षक श्रृंगार किया जाता है और दुर्गा शतचंडी पाठ व पालकी नगर भ्रमण आयोजित होता है। मंदिर पुजारी रामनिवास सुमन ने बताया कि उनकी चार पीढ़ियां वर्षों से माता की पूजा अर्चना करती आ रही हैं।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>कोटा</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/alaniya-mata-temple--the-blessings-of-the-mother-goddess-bring-happiness-and-prosperity-through-her-children/article-128042</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/alaniya-mata-temple--the-blessings-of-the-mother-goddess-bring-happiness-and-prosperity-through-her-children/article-128042</guid>
                <pubDate>Sat, 27 Sep 2025 14:50:44 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-09/copy-of-news43.png"                         length="635635"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[kota]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>नवरात्र विशेष : आस्था का द्वार कुन्हाड़ी बीजासन माता धाम, दूर होती है लकवा व हकलाने की बीमारी</title>
                                    <description><![CDATA[राव चंद्रसेन ने कराया था निर्माण, सारबाग के इमली के पेड़ के नीचे से लाए थे मूर्ति
]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/navratri-special--kunhadi-bijasan-mata-dham--a-gateway-to-faith--cures-paralysis-and-stammering/article-127837"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-09/copy-of-news-(10)4.png" alt=""></a><br /><p>कोटा। शहर के रेलवे स्टेशन से करीब 9 किलोमीटर तथा बस स्टैंड से मात्र 2 किलोमीटर दूर स्थित कुन्हाड़ी माता अर्थात बीजासन माता मंदिर स्थित है। यह मंदिर करीब 500 साल पुराना है। यह रियासतकालीन के दौरान बना हुआ है। इस मंदिर की माता कुन्हाड़ी ठिकाना राजपरिवार की कुलदेवी है। इस मूर्ति को राव चंद्रसेन ने सारबाग के इमली के पेड़ से लाकर यहां स्थापित किया था। यह चमत्कारी मंदिर अपने आप में अनूठा मंदिर है। यहां आने वाले हर श्रद्धालु की मनोकामना पूरी होती है। अधिकतर यहां आने वाले श्रद्धालु लकवा, जिनको बोलने में समस्या होती है या फिर जिनके हाथ-पैर में दर्द जैसी कई समस्याएं होती है। जो श्रद्धालु इस मंदिर आकर 2 से 7 परिक्रमा सीधी लगाता है उसकी मनोकामना पूरी हो जाती है। कुछ श्रद्धालु मन्नत पूरी होने तक यहीं रहते है। अपने विश्वास का दीया लगाए रखते है। पुजारी भूपेन्द्र शर्मा व छित्तरलाल ने बताया कि धार्मिक आस्था का ऐसा संगम जहां श्रद्धालु अपनी पूरी श्रद्धा और विश्वास के साथ आते हैं और मां की चौखट से खाली नहीं लौटते। बीजासन माता मंदिर, जिसे कुन्हाड़ी ठिाकाना की कुलदेवी माना जाता है, आज भी आस्था का सबसे बड़ा केन्द्र है। श्रद्धालुओं की हर मनोकामना पूरी होती है। यही कारण है कि यह मंदिर न केवल कोटा और बूंदी, बल्कि पूरे हाड़ौती अंचल के लिए आस्था का अद्भुत धाम बन चुका है।</p>
<p><strong>होती है मन्नत पूरी</strong><br />श्रद्धालुओं के अनुसार मनोकामना पूरी होने के बाद उल्टा साखिया बनाते हैं। यह परंपरा सदियों से चली आ रही है। ग्रामीण मान्यता है कि अगर कोई सच्चे मन से मां के दरबार में आता है, अपनी मनोकामना रखता है और परिक्रमा करता है, तो माता उसकी झोली जरूर भरती है। श्राद्धालुओं के अनुसार इस मंदिर में लकवा जैसी बीमारी में भी काफी फायदा मिलता है। </p>
<p><strong>राव चंद्रसेन ने कराया था निर्माण</strong><br />श्रद्धालुओं के अनुसार इस मंदिर का निर्माण लगभग 500 साल पहले राव चंद्रसेन ने कराया था। वे इस मंदिर को कुन्हाड़ी ठिकाना की कुलदेवी के रूप में लेकर आए थे। कहा जाता है कि सारवाड़ से इमली के पेड़ के नीचे से मां की प्रतिमा को लाकर यहां स्थापित किया गया। तभी से बीजासन माता को कुन्हाड़ी ठिकाना राज परिवार की कुलदेवी के रूप में पूजा जाने लगा। कुन्हाड़ी ठिकाना के राजपरिवार के लोग आज भी यहां दर्शन करने आते हैं। इसे सिर्फ ऐतिहासिक और धार्मिक स्थल ही नहीं, बल्कि राजघराने की आस्था से भी जुड़ा स्थान माना जाता है। बीजासन माता मंदिर सिर्फ एक धार्मिक स्थल नहीं, बल्कि आस्था और विश्वास की ऐसी धारा है जो पूरे हाड़ौती को जोड़ती है। यहां हर वर्ष हजारों की संख्या में श्रद्धालु आते हैं। खासतौर पर नवरात्रि और पूर्णिमा के दिन यहां श्रद्धालुओं का मेला लगता है। नवरात्रि में यहां नौ दिन का भव्य मेला लगता है। इस दौरान श्रद्धालुओं की भीड़ इतनी बढ़ जाती है कि मंदिर परिसर और आसपास का इलाका पूरा आस्था के रंग में रंग जाता है। पंचमी और अष्टमी के दिन सबसे ज्यादा भीड़ रहती है। कई श्रद्धालु पूरे नौ दिन मंदिर परिसर में ही डेरा डालते हैं।</p>
<p><strong>मंदिर के आसपास का वातावरण</strong><br />मंदिर हरे-भरे वातावरण में स्थित है। आसपास के क्षेत्र में मेला लगने पर बड़ी संख्या में दुकानें सजती हैं। श्रद्धालु यहां से माता की प्रतिमाएं, नारियल, चुनरी और अन्य पूजा सामग्री खरीदते हैं। धार्मिक विद्वानों का मानना है कि बीजासन माता शक्ति स्वरूपा हैं। यहां साधना करने से मानसिक शांति मिलती है। यही कारण है कि कई श्रद्धालु दिन-रात मंदिर में भजन-कीर्तन करते हैं। नवरात्रि के दौरान मंदिर में विशेष पूजन और हवन का आयोजन किया जाता है। माता के दरबार को आकर्षक ढंग से सजाया जाता है। हजारों की संख्या में श्रद्धालु इस आयोजन का हिस्सा बनते हैं। बीजासन माता मंदिर सिर्फ धार्मिक धाम नहीं, बल्कि यह समर्पण और विश्वास का केन्द्र है। यहां हर साल लाखों श्रद्धालु आते हैं और मां से आशीर्वाद लेकर जाते हैं।</p>
<p><strong>यह बोले श्रद्धालु</strong><br />कुन्हाड़ी बीजासन माता में मेरी पूरी आस्था है, खड़ीपुर चित्तौड़ रोड से आया हंू। मेरे माताजी देवबाई को चलने में दिक्कत हो रही थी। तीन दिन से यहां रूके हुए है। रोज परिक्रमा भी कर रहे है। माता की कृपा से अब ठीक है।<br /><strong>-उच्छबलाल गुर्जर, खडीपुर, गरडिया महादेव के पास</strong></p>
<p>मैं अपनी पत्नी सेनाबाई के साथ आया हूं। मेरी पत्नी के दोनों हाथों में काफी दिक्कत थी। हम करीब 16 दिन से यहां रुके हुए है।  माता रानी की कृपा से अब काफी सुधार है।<br /><strong>-भोजराज, लठूरा, सांगोद</strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>कोटा</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/navratri-special--kunhadi-bijasan-mata-dham--a-gateway-to-faith--cures-paralysis-and-stammering/article-127837</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/kota/navratri-special--kunhadi-bijasan-mata-dham--a-gateway-to-faith--cures-paralysis-and-stammering/article-127837</guid>
                <pubDate>Thu, 25 Sep 2025 15:21:22 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-09/copy-of-news-%2810%294.png"                         length="710622"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[kota]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>श्रद्धापूर्वक किया गया कार्य ही श्राद्ध</title>
                                    <description><![CDATA[श्राद्ध का अर्थ है श्रद्धापूर्वक किया गया कार्य, जिससे पितरों को शांति मिलती है। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/shraddha-is-done-with-reverence/article-126729"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2025-09/_400-px)-(1)11.png" alt=""></a><br /><p>श्राद्ध का अर्थ है श्रद्धापूर्वक किया गया कार्य, जिससे पितरों को शांति मिलती है। श्राद्ध की उत्पत्ति पूर्वजों के प्रति श्रद्धा और कृतज्ञता से हुई है, जिसकी शुरुआत वैदिक काल से मानी जाती है। महाभारत के अनुसार सबसे पहले महर्षि निमि ने अत्रि मुनि के उपदेश से श्राद्ध किया और यह परंपरा धीरे-धीरे प्रचलित हुई। पितृ दोष होने पर व्यक्ति को कई परेशानियों का सामना करना पड़ता है,इसलिए पितृपक्ष में पितरों का स्मरण और पूजन करना आवश्यक है। हिंदू धर्म में पितृ पक्ष का विशेष महत्व है। पितृ पक्ष को श्राद्ध पक्ष के नाम से भी जाना जाता है। पितृ पक्ष में पितरों का श्राद्ध और तर्पण किया जाता है। धार्मिक मान्यताओं के अनुसार पितृ पक्ष के दौरान पितर संबंधित कार्य करने से पितरों को मोक्ष की प्राप्ति होती है। इस पक्ष में विधि-विधान से पितर संबंधित कार्य करने से पितरों का आर्शावाद प्राप्त होता है।</p>
<p><strong>श्राद्धादि कर्म :</strong></p>
<p>श्राद्ध सूक्ष्म शरीरों के लिए वही काम करते हैं, जो कि जन्म के पूर्व और जन्म के समय के संस्कार स्थूल शरीर के लिए करते हैं। इसलिए शास्त्र पूर्व जन्म के आधार पर ही कर्मकाण्ड में श्राद्धादि कर्म का विधान निर्मित करते हैं। सभी संस्कारों विवाह को छोड़कर श्राद्ध ही ऐसा धार्मिक कृत्य है, जिसे लोग पर्याप्त धार्मिक उत्साह से करते हैं। विवाह में बहुत से लोग कुछ विधियों को छोड़ भी देते हैं। परन्तु श्राद्ध कर्म में नियमों की अनदेखी नहीं की जाती है, क्योंकि श्राद्ध का मुख्य उद्देश्य परलोक की यात्रा की सुविधा करना है। भाद्रपद मास की पूर्णिमा से पितृ पक्ष शुरू होकर करीब 16 दिनों तक चलने वाले श्राद्ध में अश्विन मास की अमावस्या तक पितृ पृथ्वी पर वास करेंगे। इन 16 दिनों तक पितरों को प्रसन्न करने के लिए उन्हे यज्ञ, जल से तर्पण दिया जाएगा। इस दौरान पितरों की आत्मा की शांति के लिए जगह-जगह पिंडदान, नारायण बलि, जल तर्पण आदि कर्मकांड़ों से उन्हें प्रसन्न करने की कोशिश की जाती है।</p>
<p><strong>पितृप्राण पृथ्वी पर :</strong></p>
<p>आश्विन कृष्ण प्रतिपदा से लेकर अमावस्या तक ब्रह्माण्ड की ऊर्जा तथा उस उर्जा के साथ पितृप्राण पृथ्वी पर व्याप्त रहता है। धार्मिक ग्रंथों में मृत्यु के बाद आत्मा की स्थिति का बड़ा सुन्दर और वैज्ञानिक विवेचन भी मिलता है। पुराणों के अनुसार पितृपक्ष में, जो तर्पण किया जाता है, उससे वह पितृप्राण स्वयं आप्यापित होता है। पुत्र या उसके नाम से उसका परिवार जौ तथा चावल का पिण्ड देता है। उसमें से अंश लेकर वह अम्भप्राण का ऋण चुका देता है। ठीक आश्विन कृष्ण प्रतिपदा से वह चक्र उर्ध्वमुख होने लगता है। 15 दिन अपना-अपना भाग लेकर शुक्ल पक्ष की प्रतिपदा से पितर उसी ब्रह्मांडीय उर्जा के साथ वापस चले जाते हैं। इसलिए इसको पितृपक्ष कहते हैं और इसी पक्ष में श्राद्ध करने से पित्तरों को प्राप्त होता है।</p>
<p><strong>पूर्वजों के कारण :</strong></p>
<p>श्राद्ध पितरों के प्रति श्रद्धा और कृतज्ञता अभिव्यक्त करने तथा उन्हें याद करने के निमित्त किया जाता है। इसके पीछे मान्यता है कि जिन पूर्वजों के कारण हम आज अस्तित्व में हैं। जिनसे गुण हमें विरासत में मिलें हैं। उनका हम पर न चुकाए जा सकने वाला ऋण हैं। पितरों की आत्मा की शांति के लिए पितृ पक्ष में जो तर्पण किया जाता है। उसके पीछे धार्मिक मान्यता है कि इससे पितरों को स्वर्ग प्राप्त होता है और उनकी आत्मा को शांति मिलती है। मंदिरों और नदियों के किनारे पितरों को तर्पण देने की सदियों से चली आ रही धार्मिक परम्परा आज भी अनवरत रूप से जारी है। श्राद्ध का अर्थ है श्रद्धा सच्चा विश्वास और प्रेम से किया जाने वाला कर्मकांड, जो मृत पूर्वजों की आत्मा की शांति और तृप्ति के लिए किया जाता है। यह उनके प्रति कृतज्ञता, सम्मान और स्मरण भाव को व्यक्त करने का एक तरीका है, और इसके माध्यम से उन्हें संतुष्ट कर उनका आशीर्वाद प्राप्त किया जाता है।</p>
<p><strong>वैज्ञानिक पहलू भी :</strong></p>
<p>श्राद्ध का वैज्ञानिक पहलू भी है। वेदों में, दर्शन शास्त्रों में, उपनिषदों एवं पुराणों आदि में हमारे ऋषियों ने इस विषय पर विस्तृत विचार किया है। श्रीमद्भागवत गीता में भी स्पष्ट रूप से बताया गया है कि जन्म लेने वाले की मृत्यु और मृत्यु को प्राप्त होने वाले का जन्म निश्चित है। यह प्रकृति का नियम है। शरीर नष्ट होता है मगर आत्मा कभी भी नष्ट नहीं होती है। वह पुन: जन्म लेती है और बार-बार जन्म लेती है। इस पुन: जन्म के आधार पर ही कर्मकाण्ड में श्राद्ध कर्म का विधान निर्मित किया गया है। इसलिए हिंदू धर्म शास्त्रों में श्राद्ध करने का विशेष विधान बताया गया है। श्रद्धया इदं श्राद्धम, अर्थात जो श्रद्धा से किया जाए वही श्राद्ध है। श्राद्ध प्रथा वैदिक काल के बाद शुरू हुई और इसके मूल में इसी श्लोक की भावना है। उचित समय पर शास्त्र सम्मत विधि द्वारा पितरों के लिए श्रद्धा भाव से मन्त्रों के साथ जो दान-दक्षिणा आदि दिया जाय वही श्राद्ध कहलाता है।</p>
<p><strong>विधान का उल्लेख :</strong></p>
<p>पुराणों में इसके आयोजन को लेकर कई कथाएं हैं। जिसमें कर्ण के पुनर्जन्म की कथा प्रचलित है। हिन्दू धर्म में सर्वमान्य श्री रामचरित में भी श्री राम के द्वारा राजा दशरथ और जटायु को गोदावरी नदी पर जलांजलि देने का उल्लेख है। भरत के द्वारा दशरथ हेतु दशगात्र विधान का उल्लेख भरत कीन्हि दशगात्र विधाना तुलसी रामायण में हुआ है। भारतीय धर्मग्रंथों के अनुसार मनुष्य पर तीन प्रकार के ऋण प्रमुख माने गए हैं- पितृ ऋण, देव ऋण तथा ऋषि ऋण। इनमें पितृ ऋण सर्वोपरि है। पितृ ऋण में पिता के अतिरिक्त माता तथा वे सब बुजुर्ग भी सम्मिलित हैं, जिन्होंने हमें अपना जीवन धारण करने तथा उसका विकास करने में सहयोग दिया। पितृपक्ष में हिन्दू लोग मन कर्म एवं वाणी से संयम का जीवन जीते हैं। पितरों को स्मरण करके जल चढ़ाते हैं। निर्धनों एवं ब्राह्मणों को दान देते हैं। देश में श्राद्ध के लिए हरिद्वार, गंगासागर, जगन्नाथपुरी, कुरुक्षेत्र,चित्रकूट, पुष्कर, बद्रीनाथ सहित कई स्थानों को महत्वपूर्ण माना गया है। लेकिन गया का स्थान उसमें सर्वोपरि कहा गया है।</p>
<p><strong>-रमेश सर्राफ धमोरा</strong><br /><strong>यह लेखक के अपने विचार हैं।</strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/shraddha-is-done-with-reverence/article-126729</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/shraddha-is-done-with-reverence/article-126729</guid>
                <pubDate>Sat, 13 Sep 2025 12:10:55 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2025-09/_400-px%29-%281%2911.png"                         length="388092"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>देव दीपावली पर जलाए आस्था के दीपक</title>
                                    <description><![CDATA[कार्तिक शुक्ल पूर्णिमा को देव दीपावली के रूप में मनाई गई। श्रद्धालुओं ने सुबह गलता तीर्थ में डुबकी लगाई, जो श्रद्धालु गलता या अन्य तीर्थ पर स्नान नहीं कर पाए उन श्रद्धालुओं ने तारों की छांव में घर पर ही पानी में गंगाजल मिलाकर स्नान किया।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/dev-lit-the-lamp-of-faith-on-diwali/article-63013"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2023-11/dev-diwali.jpg" alt=""></a><br /><p>जयपुर। कार्तिक शुक्ल पूर्णिमा को देव दीपावली के रूप में मनाई गई। श्रद्धालुओं ने सुबह गलता तीर्थ में डुबकी लगाई, जो श्रद्धालु गलता या अन्य तीर्थ पर स्नान नहीं कर पाए उन श्रद्धालुओं ने तारों की छांव में घर पर ही पानी में गंगाजल मिलाकर स्नान किया। कार्तिक पूर्णिमा के साथ ही कार्तिक स्नान का समापन हुआ। स्नान के बाद सूर्य भगवान का मंत्र जप करते हुए अर्घ्य दिया। मंदिर में जाकर भोलेनाथ का अभिषेक किया। शाम को घरों और मंदिरों में दीपदान किया गया। श्रद्धालुओं ने भगवान सत्यनारायण की कथा सुनी और व्रत रखा। कई जगह व्रत का उद्यापन हुआ। </p>
<p>ज्योतिषाचार्य डॉ. महेंद्र मिश्रा ने बताया कि देव दिवाली पर रवि, परिघ और शिव तीन योग रहने से श्रद्धालुओं ने भगवान विष्णु का पूजन किया। प्रदोष काल में शाम को भगवान भोलेनाथ का अभिषेक किया। पूर्णिमा पर दान-पुण्य किया गया। श्रद्धालुओं ने बढ़ चढकÞर फल, अनाज, दाल, चावल, गर्म वस्त्रों का दान किया। कई श्रद्धालुओं ने गोशाला में हरी घास और धन का दान किया। शाम को छोटीकाशी के सभी मंदिरों में दीपदान होने से देवालय दिवाली की तरह जगमगा उठे। तुलसी के पौधों, चौराहों और पीपल के पेड़ पर दीपदान किया गया।<br /><br /></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/dev-lit-the-lamp-of-faith-on-diwali/article-63013</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/dev-lit-the-lamp-of-faith-on-diwali/article-63013</guid>
                <pubDate>Tue, 28 Nov 2023 12:39:33 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2023-11/dev-diwali.jpg"                         length="328114"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur ]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>बागौरी माता का चमत्कार, चोर-डकैत अपनी योजना में रहते हैं विफल </title>
                                    <description><![CDATA[ भौनावास ग्राम के पास बागौरी की ढाणी की पहाड़ी में स्थित बागौरी माता का मंदिर करीब 500 साल से अधिक पुराना है। ग्रामीणों के अनुसार बागौरी माता के प्रताप से क्षेत्र में होने वाली अनहोनी की सूचना क्षेत्र वासियों को मिल जाती थी जिससे वे लोग सर्तक हो जाते थे। इस क्षेत्र में डकैतों की योजना विफल रहती थी जिससे डकैतों ने बागौरी माता की प्रतिमा की गर्दन पर वार किया जिसके बाद से प्रतिमा की गर्दन को पानी की जलहरी में रखा जाता है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/miracle-of-bagori-mata--thieves-and-dacoits-fail-in-their-plan/article-12105"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-06/13prag01.jpg" alt=""></a><br /><p><strong>प्रागपुरा।</strong> भौनावास ग्राम के पास बागौरी की ढाणी की पहाड़ी में स्थित बागौरी माता का मंदिर करीब 500 साल से अधिक पुराना है। ग्रामीणों के अनुसार बागौरी माता के प्रताप से क्षेत्र में होने वाली अनहोनी की सूचना क्षेत्र वासियों को मिल जाती थी जिससे वे लोग सर्तक हो जाते थे। इस क्षेत्र में डकैतों की योजना विफल रहती थी जिससे डकैतों ने बागौरी माता की प्रतिमा की गर्दन पर वार किया जिसके बाद से प्रतिमा की गर्दन को पानी की जलहरी में रखा जाता है। बागौरी नव युवक मंडल अध्यक्ष सतापाल सिंह ने बताया कि बागौरी माता का मदिर करीब 1800 मीटर की ऊंचाई पर था। ग्राम की एक वृद्धा जो माता की सेवक  थी। </p>
<p>वह मंदिर की चढ़ाई चढ़ने में परेशान होती थी तो उन्होंने माता से नीचे आने की विनती की। जिस पर माता करीब 100 मीटर नीचे आई, वहां उनका मंदिर बनाया गया। ग्रामजनों के अनुसार राजा आसकरण को माता ने दर्शन देकर यहां होने का सबूत दिया। नवरात्रा में प्रतिवर्ष महाराष्टा, पश्चिम  बंगाल, उड़ीसा, पंजाब सहित विभिन्न राज्यों के  दूरस्थ स्थानों से मंदिर में हजारों भक्त दर्शन व जात  जडूले करने आते हैं। अष्टमी को यहां विशाल मेला लगता है। ग्राम के पूर्व सरपंच व भामाशाह विशम्भर दयाल गोयल ने करीब 1000 मीटर तक सड़क व इसके  बाद  की चढ़ाई को सुगम बनाने</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/miracle-of-bagori-mata--thieves-and-dacoits-fail-in-their-plan/article-12105</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/miracle-of-bagori-mata--thieves-and-dacoits-fail-in-their-plan/article-12105</guid>
                <pubDate>Tue, 14 Jun 2022 13:30:11 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-06/13prag01.jpg"                         length="79313"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur ]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        