<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://dainiknavajyoti.com/earth/tag-9908" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>Dainik Navajyoti Rising Rajasthan RSS Feed Generator</generator>
                <title>earth - Dainik Navajyoti Rising Rajasthan</title>
                <link>https://dainiknavajyoti.com/tag/9908/rss</link>
                <description>earth RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>प्राकृतिक खेती से बेहतर होगी धरती की सेहत</title>
                                    <description><![CDATA[भारत की आत्मा गांवों में और गांवों की आत्मा किसान में बसती है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/opinion/natural-farming-will-improve-the-health-of-mother-earth/article-154015"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2026-05/1111200-x-600-px)-(6)11.png" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आत्मा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गांवों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गांवों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आत्मा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बसती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्नदाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रकृति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महत्वपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पिछले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दशकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृषि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यवस्था</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कीटनाशकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">व्यापक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्काल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धीरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धीरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट्टी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरता</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुणवत्ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गंभीर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुष्प्रभाव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिखाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगे।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कीटनाशकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंधाधुंध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपेक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रधानमंत्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नरेन्द्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मोदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">द्वारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ावा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सेहत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आह्वान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीढ़ियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भविष्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राष्ट्रीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकल्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृषि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रधान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राज्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महत्वपूर्ण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकल्प :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहचान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मरुस्थल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कठिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परिस्थितियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृषि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पशुपालन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मेहनतकश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकट</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षारीयता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनौतियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मौजूद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ऐसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रदेश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंधाधुंध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट्टी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शक्ति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कमजोर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मांग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागत</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लाभ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वस्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आगे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ें।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हरित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्रांति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दौर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यूरिया</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">डीएपी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अन्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आधार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रारंभिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्षों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंबे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट्टी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पोषक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्वों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">असंतुलित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्ष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहले</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">डालनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पड़ती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कीमतों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ाया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विकल्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">न</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट्टी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सेहत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुधारते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लंबे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सहायक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सिद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">किसानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जगाई :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">श्रीगंगानगर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">हनुमानगढ़</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">कोटा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बूंदी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">झालावाड़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अत्यधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुणवत्ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चिंताएं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वहीं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नागौर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">सीकर</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">झुंझुनूं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बाड़मेर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसलमेर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">क्षेत्रों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सीमित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपलब्धता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कारण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टिकाऊ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आवश्यकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महसूस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रधानमंत्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मोदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनेक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवसरों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पेड़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नाम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जहर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केंद्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सरकार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">गौ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आधारित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृषि</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">नैनो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यूरिया</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ड्रोन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आधारित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">छिड़काव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तकनीकों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ावा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विशेष</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नैनो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यूरिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीच</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जगाई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नैनो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यूरिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मात्रा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अधिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रभावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साबित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इससे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्यावरणीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नुकसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">सकारात्मक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माहौल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अब</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृषि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकारात्मक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">माहौल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनेक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गोबर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खाद</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">वर्मी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम्पोस्ट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बीजों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ओर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लौट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गांवों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समूह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">विपणन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मूल्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राप्त</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फसल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उगाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट्टी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">पशुधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्यावरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पद्धति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दुनिया</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">फिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लौट</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यूरोप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अमेरिका</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सहित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनेक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देशों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मांग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तेजी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अवसर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वैश्विक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाजार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अपनी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मजबूत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पहचान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मोटे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अनाज</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बाजरा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मूंग</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">मैथी</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जीरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सब्जियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंतरराष्ट्रीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्तर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संभावनाएं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पशुधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समृद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">परंपरा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यहां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ग्रामीण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गाय</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">भैंस</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">ऊंट</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">भेड़</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पशुओं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गहराई</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जुड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पशुपालन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जोड़ा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जाए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आत्मनिर्भर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गोबर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गौमूत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आधारित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खाद</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">एवं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घोल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेतों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़ाने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्भरता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसानों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समझना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आवश्यक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उद्देश्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">टिकाऊ</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लाभकारी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वास्थ्यवर्धक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बनाना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शुरुआत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कुछ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">चुनौतियां</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सकती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">लेकिन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धीरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धीरे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट्टी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">गुणवत्ता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुधरने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थिर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बेहतर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लगता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सबसे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बड़ी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बात</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लागत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">घटती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बाजार</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">महंगे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">निर्भर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">प्रकृति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखें :</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><span style="font-family:Mangal, serif;">हमारे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बुजुर्गों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">ने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सदियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उत्पादन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मातृस्वरूप</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सेवा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संरक्षण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किया।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उन्होंने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खेती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वरता</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">जैविक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्राकृतिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संपदा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सहेजकर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अगली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीढ़ियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सौंपा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आज</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दायित्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रासायनिक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अंधाधुंध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपयोग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">से</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बचते</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हुए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट्टी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शक्ति</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">उसकी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जीवंतता</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रकृति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संतुलन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रखें</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">ताकि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाली</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीढ़ियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समृद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपजाऊ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सके।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हम</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संस्कृति</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वाहक</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हैं</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">को</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">केवल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संसाधन</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">नहीं</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">बल्कि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पूजनीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तत्व</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मानती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अतः</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रक्षा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">हमारे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कर्तव्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">साथ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पवित्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उपासना</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यदि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मिट्टी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वस्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहेगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">तो</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समृद्ध</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहेगा</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">गांव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">खुशहाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहेंगे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">देश</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुखी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">रहेगा।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">प्रधानमंत्री</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मोदी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आह्वान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">वास्तव</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वस्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">धरती</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वस्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वस्थ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारत</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मंत्र</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">है।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">किसान</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भाइयों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आइए</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">इस</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">दिशा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">आगे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">बढ़कर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भावी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पीढ़ियों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">उर्वर</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भूमि</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">स्वच्छ</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">जल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सुरक्षित</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">पर्यावरण</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">के</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लिए</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कार्य</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">करने</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">संकल्प</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">लें।</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यह</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">सच्चे</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">अर्थों</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">में</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">राष्ट्रसेवा</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">और</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">यही</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भारतीय</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">कृषि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">की</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">स्थायी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">समृद्धि</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">का</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">मार्ग</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">भी</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">होगा।</span></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">-भजनलाल</span> <span style="font-family:Mangal, serif;">शर्मा</span></strong></p>
<p class="MsoNormal"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">मुख्यमंत्री</span>, <span style="font-family:Mangal, serif;">राजस्थान</span></strong></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/opinion/natural-farming-will-improve-the-health-of-mother-earth/article-154015</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/opinion/natural-farming-will-improve-the-health-of-mother-earth/article-154015</guid>
                <pubDate>Sat, 16 May 2026 11:39:30 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2026-05/1111200-x-600-px%29-%286%2911.png"                         length="1891819"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur KD]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>चंद्रयान-3 प्रोपल्शन मॉड्यूल चंद्र कक्षा से पृथ्वी पर लौटा</title>
                                    <description><![CDATA[भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान संगठन (इसरो) ने कहा कि देश के तीसरे चंद्र मिशन चंद्रयान-3 पर ले जाये गये प्रोपल्शन मॉड्यूल (पीएम) को चंद्र कक्षा से पृथ्वी पर लौट आए हैं।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/leads/chandrayaan-3-pm-returns-to-earth-from-lunar-orbit/article-63483"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2023-12/chandryaan.png" alt=""></a><br /><p>चेन्नई। भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान संगठन (इसरो) ने कहा कि देश के तीसरे चंद्र मिशन चंद्रयान-3 पर ले जाये गये प्रोपल्शन मॉड्यूल (पीएम) को चंद्र कक्षा से पृथ्वी पर लौट आए हैं।</p>
<p>इसरो ने एक अपडेट में कहा कि एक और अनूठे प्रयोग में चंद्रमा की सतह पर, विक्रम लैंडर पर हॉप प्रयोग की तरह, चंद्रयान-3 के प्रोपल्शन मॉड्यूल (पीएम) को चंद्रमा के चारों ओर एक कक्षा से पृथ्वी के चारों ओर एक कक्षा में ले जाया गया था। इस मिशन योजना को टकराव से बचने को ध्यान में रखते हुए तैयार किया गया। चंद्रयान-3 मिशन का प्राथमिक उद्देश्य चंद्रमा के दक्षिणी ध्रुवीय क्षेत्र के पास सॉफ्ट लैंडिंग का प्रदर्शन करना, विक्रम और प्रज्ञान- लैंडर और रोवर पर उपकरणों का उपयोग करके प्रयोग करना था।</p>
<p>उल्लेखनीय है कि अंतरिक्ष यान को 14 जुलाई, 2023 को एसडीएससी, एसएचएआर से एलवीएम3-एम4 वाहन से प्रक्षेपित किया गया था। 23 अगस्त को विक्रम लैंडर ने चंद्रमा पर अपनी ऐतिहासिक लैंडिंग की और उसके बाद प्रज्ञान रोवर को तैनात किया गया चंद्रयान-3 के अभियान का उद्देश्य पूरा हो चुका है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/leads/chandrayaan-3-pm-returns-to-earth-from-lunar-orbit/article-63483</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/leads/chandrayaan-3-pm-returns-to-earth-from-lunar-orbit/article-63483</guid>
                <pubDate>Tue, 05 Dec 2023 16:38:59 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2023-12/chandryaan.png"                         length="177017"                         type="image/png"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur ]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>चीन ने पृथ्वी अवलोकन के लिए अंतरिक्ष में भेजा उपग्रह </title>
                                    <description><![CDATA[उपग्रह का उपयोग भूमि सर्वेक्षण, शहरी नियोजन, सड़क नेटवर्क डिजाइन, फसल उपज अनुमान और आपदा राहत सहित विभिन्न क्षेत्रों में किया जाएगा। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/leads/china-sent-satellite-into-space-for-earth-observation/article-55060"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2023-08/_size--(8)1.jpg" alt=""></a><br /><p>जिउक्वान। चीन ने उत्तर पश्चिमी चीन के जिउक्वान उपग्रह प्रक्षेपण केंद्र से एक नया पृथ्वी  अवलोकन उपग्रह अंतरिक्ष में भेजा। उपग्रह, गाओफेन-12 04, लॉन्ग मार्च-4सी वाहक रॉकेट द्वारा एक बजकर 45 मिनट पर प्रक्षेपित  किया गया और सफलतापूर्वक नियोजित कक्षा में प्रवेश कर गया। </p>
<p>उपग्रह का उपयोग भूमि सर्वेक्षण, शहरी नियोजन, सड़क नेटवर्क डिजाइन, फसल उपज अनुमान और आपदा राहत सहित विभिन्न क्षेत्रों में किया जाएगा। यह प्रक्षेपण लॉन्ग मार्च श्रृंखला के वाहक रॉकेटों के 484वें उड़ान मिशन का प्रतीक है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>दुनिया</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/leads/china-sent-satellite-into-space-for-earth-observation/article-55060</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/leads/china-sent-satellite-into-space-for-earth-observation/article-55060</guid>
                <pubDate>Mon, 21 Aug 2023 12:17:31 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2023-08/_size--%288%291.jpg"                         length="30636"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur ]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>4 जनवरी को सूर्य के सबसे निकट पहुंचेगी पृथ्वी</title>
                                    <description><![CDATA[उन्होंने कहा कि पृथ्वी सूर्य के चारों ओर दीर्घवृत्तीय कक्षा में चक्कर लगाती है, जिसके कारण एक वर्ष में एक समय पृथ्वी सूर्य के सबसे निकट होती  है और एक समय सबसे दूर होती है। खगोलीय रूप से इस घटना को 'उपसौर' कहा जाता है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/bharat/earth-will-reach-closest-to-the-sun-on-january-4/article-34042"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2023-01/hh.jpg" alt=""></a><br /><p>हैदराबाद। प्लैनेटरी सोसाइटी ऑफ इंडिया (पीएसआई) ने कहा कि पृथ्वी 4 जनवरी की रात सूर्य के सबसे निकटतम बिंदु पर पहुंचेगी। पीएसआई के निदेशक एन रघुनंदन कुमार ने एक विज्ञप्ति में कहा कि पृथ्वी कल रात नौ बजकर 44 मिनट पर अपनी वार्षिक दीर्घवृत्तीय कक्षा में सूर्य के निकटतम बिंदु पर 0.98329एयू यानी सूर्य से 14,70,98,928 किलोमीटर दूर पहुंचेगी।</p>
<p>उन्होंने कहा कि पृथ्वी सूर्य के चारों ओर दीर्घवृत्तीय कक्षा में चक्कर लगाती है, जिसके कारण एक वर्ष में एक समय पृथ्वी सूर्य के सबसे निकट होती  है और एक समय सबसे दूर होती है। खगोलीय रूप से इस घटना को 'उपसौर' कहा जाता है, जबकि सात जुलाई, 2023 को सुबह 01:16 बजे पृथ्वी सूर्य से 1.016एयू (15,20,93,253 किमी) पर होगी यानी सूर्य से सबसे दूर बिंदु पर, जिसे 'अपसौर' कहा जाता है। </p>
<p>दूसरे शब्दों में, चार जनवरी को उपसौर के कारण, पृथ्वी अपनी कक्षा में सात जुलाई, 2023 की तुलना में सूर्य से 49,94,325 किमी नजदीक होगी। कुमार ने कहा कि आमतौर पर माना जाता है कि पृथ्वी से सूर्य की दूरी के कारण पृथ्वी पर मौसम या तापमान में बदलाव होता है लेकिन यह सच नहीं है। सूर्य के चारों ओर चक्कर लगाते हुए पृथ्वी का अक्षीय झुकाव (लगभग 23.5 डिग्री) पृथ्वी पर मौसम और तापमान निर्धारित करता है, जिसमें से एक गोलार्ध सूर्य की ओर और दूसरा उसके विपरित होता है।</p>
<p>उन्होंने कहा कि वर्ष की शुरुआत में जनवरी महीने में उत्तरी गोलार्ध के अधिकांश देशों में ठंड होती है जबकि पृथ्वी सूर्य के सबसे निकट होती है। जबकि दक्षिणी गोलार्ध के देशों में गर्मी होती है। साथ ही, जुलाई में जब पृथ्वी सूर्य से सबसे दूर होती है तो जनवरी की तुलना में भारत और पड़ोस देशों में बहुत गर्मी पड़ती है। इसलिए यह स्पष्ट होता है कि सूर्य से पृथ्वी की दूरी से मौसम निर्धारित नहीं होता है बल्कि सूर्य के चारों ओर अपनी वार्षिक चक्कर के दौरान इसके झुकाव से मौसम तय होता है।</p>
<p>पीएसआई निदेशक ने कहा कि पृथ्वी को सूर्य की एक परिक्रमा पूरी करने में 365.25 दिन लगते हैं। पृथ्वी की तुलना में, बृहस्पति ग्रह को सूर्य की एक परिक्रमा पूरा करने में 11.862 वर्ष लगते हैं। कुमार ने कहा कि पृथ्वी की तरह ही बृहस्पति का भी सूर्य की परिक्रमा के दौरान उपसौर और अपसौर होता है। इस प्रकार से, 20 जनवरी, 2023 को, बृहस्पति सूर्य के निकटतम बिंदु पर होगा जबकि बृहस्पति 28 दिसंबर, 2028 को सूर्य से सबसे दूरस्थ बिंदु पर होगा। </p>
<p>पिछली बार बृहस्पति 17 मार्च, 2011 को सूर्य के निकटतम बिंदु पर था। अन्य ग्रहों की तरह सूर्य के चारों ओर बृहस्पति की कक्षा भी अण्डाकार है लेकिन यह गोलाकार के बहुत करीब है। इसलिए जब बृहस्पति ग्रह उपसौर या अपसौर अवस्था में होता है तो दूरी में लगभग 10.2 प्रतिशत का अंतर होता है।</p>
<p>बृहस्पति 20 जनवरी को हालांकि, सूर्य के सबसे निकट होगा लेकिन वह पृथ्वी के निकटतम बिंदु पर नहीं होगा क्योंकि बृहस्पति पृथ्वी के सबसे निकट 27 सितंबर, 2022 को आया था। बृहस्पति प्रत्येक 13 महीने में एक बार पृथ्वी के सबसे करीब पहुंचना है जो कि खगोलीय घटना के कारण होता है जिसे 'बृहस्पति विपक्ष' कहते हैं।</p>
<p>पीएसआई निदेशक ने कहा कि जनवरी में होने वाले इस दो उपसौर की खगोलीय घटनाओं में आम लोग किसी भी महत्वपूर्ण घटना को नोटिस या निरीक्षण नहीं कर पाएंगे क्योंकि इसके लिए उच्च शिक्षा और वैज्ञानिक जागरूकता की आवश्यकता होती है। लोग महत्वपूर्ण रूप से यह समझ सकते हैं कि पृथ्वी पर तापमान या मौसम सूर्य से उसकी दूरी पर निर्भर नहीं करता है बल्कि सूर्य के चारों ओर चक्कर लगाने के दौरान उसके अक्षीय झुकाव पर निर्भर करता है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>भारत</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/bharat/earth-will-reach-closest-to-the-sun-on-january-4/article-34042</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/bharat/earth-will-reach-closest-to-the-sun-on-january-4/article-34042</guid>
                <pubDate>Tue, 03 Jan 2023 16:26:01 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2023-01/hh.jpg"                         length="113270"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur ]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>कल दिखाई देगा साल का सबसे बड़ा सुपरमून, पृथ्वी के करीब आ जाएंगे चंदा मामा</title>
                                    <description><![CDATA[13 जुलाई को पृथ्वी और चंद्रमा के बीच की दूरी सबसे कम हो जाएगी। इस कारण रात में पृथ्वी के आसमान में सुपरमून देखने को मिलेगा। चांद इस दौरान पृथ्वी से सिर्फ 357,264 किलोमीटर होगा। सुपरमून का समुद्र पर प्रभाव भी देखने को मिलेगा। सुपरमून के कारण उच्च और कम ज्वार की एक बड़ी शृंखला देखने को मिल सकती है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/world/the-biggest-supermoon-of-the-year-will-be-visible-tomorrow-chanda-mama-will-come-closer-to-the-earth/article-14118"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-07/d-13.jpg" alt=""></a><br /><p><strong>वॉशिंगटन।</strong> 13 जुलाई को पृथ्वी और चंद्रमा के बीच की दूरी सबसे कम हो जाएगी। इस कारण रात में पृथ्वी के आसमान में सुपरमून देखने को मिलेगा। चांद इस दौरान पृथ्वी से सिर्फ 357,264 किलोमीटर होगा। सुपरमून का समुद्र पर प्रभाव भी देखने को मिलेगा। सुपरमून के कारण उच्च और कम ज्वार की एक बड़ी शृंखला देखने को मिल सकती है। खगोलविदों का मानना है कि सुपरमून के दौरान तटीय इलाकों में आने वाले तूफान से बाढ़ जैसी स्थिति बन सकती है। इसके साथ ही सुपरमून के कुछ घंटों बाद फुलमून होगा। फुलमून 2-3 दिन तक देखा जा सकता है। ये असल में फुलमून नहीं होगा, लेकिन चांद के आकार के कारण ये उसी तरह दिखाई देखा। इसके साथ ही इस दौरान चांद पर परछाई की स्ट्रिप बहुत पतली दिखाई देगी और बदलाव इतना धीरे होगा कि ये फुलमून की ही तरह लगेगा। इंसानी आंखों के लिए इस प्रक्रिया को देख पाना मुश्किल है।</p>
<p><strong>कब दिखेगा सुपरमून</strong><br />साल 2022 का सबसे बड़ा सुपरमून 13 जुलाई को दिखाई देगा। 13 जुलाई को 12:07 एएम पर रात में सुपरमून दिखाई देगा। इसके बाद ये 2023 में 3 जुलाई को दिखाई देगा। सुपरमून को बकमून के नाम से भी जाना जाता है। इसके अलावा दुनिया भर में इसके अलग-अलग नाम हैं।</p>
<p> <strong>क्या होता है सुपरमून</strong><br />सुपरमून का मतलब ये नहीं है कि चांद के पास इस दौरान किसी खास तरह की ताकत आ जाएगी। सुपरमून का मतलब है कि इस दौरान चांद समान आकार से ज्यादा बड़ा दिखेगा। इसके अलावा पहले से कुछ ज्यादा ही चमकदार भी दिखेगा। ऐसा इसलिए होता है कि चांद धरती की कक्षा के बहुत करीब आ जाता है। इस पोजिशन को परीजी कहते हैं। इसके अलावा पृथ्वी का चक्कर लगाने के दौरान चांद दूर भी जाता है, जिसे अपोजी कहते हैं। इस दौरान चांद पृथ्वी से 4,05,500 किमी दूर होता है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>दुनिया</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/world/the-biggest-supermoon-of-the-year-will-be-visible-tomorrow-chanda-mama-will-come-closer-to-the-earth/article-14118</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/world/the-biggest-supermoon-of-the-year-will-be-visible-tomorrow-chanda-mama-will-come-closer-to-the-earth/article-14118</guid>
                <pubDate>Tue, 12 Jul 2022 13:15:01 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-07/d-13.jpg"                         length="17744"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur ]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>विश्व जनसंख्या दिवस पर विशेष: आबादी के बोझ से कराहती धरती</title>
                                    <description><![CDATA[वर्ष 2019 में जब कोरोना ने विश्व मेंअपना प्रकोप दिखाना आरंभ किया तो पूरी दुनिया को समझ में आया कि जनसंख्या का अधिक होना हमारे लिए कितना खतरनाक है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/leads/special-on-world-population-day-earth-groaning-with-the-burden-of-population/article-14019"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-07/hklsajfajls.jpg" alt=""></a><br /><p>वर्ष 2019 में जब कोरोना ने विश्व मेंअपना प्रकोप दिखाना आरंभ किया तो पूरी दुनिया को समझ में आया कि जनसंख्या का अधिक होना हमारे लिए कितना खतरनाक है।<br /><br />चीन के बाद सर्वाधिक आबादी वाले देश भारत में तो यह कोरोना कहर बनकर आया। आक्सीजन और दवाओं के साथ ही अस्पतालों की कमी ने हमें बताया कि यदि हम अभी भी नहीं चेते तो हमारा भविष्य उज्जवल नहीं है। बाकी की पोल बढ़ती आबादी ने ग्लोबल वार्मिंग के रूप में हमारे सामने खोलकर रख दी है। इस वर्ष के अभी तक के मौसम चक्र में सर्दी और गर्मी दोनों ही हर वर्ष के मुकाबले अधिक रहीं और अब जब वर्षा ऋतु चल रही है तो वर्षा का प्रकोप पूरे देश में नजर आ रहा है।<br /><br />यह सब बताता है कि आबादी का बोझ हमारे जीवन में भस्मासुर बन गया है। भारत तथा चीन दुनिया के सर्वाधिक आबादी वाले देश हैं। यहां की सरकारें आबादी नियंत्रण के लिए लंबे समय से प्रयासरत हैं। चीन ने 1979 में एक संतान की नीति लागू की थी। उसकी योजना थी कि इससे देश में जनसंख्या वृद्धि नियंत्रण में आ जाएगी। भारत ने जनसंख्या नियंत्रण के लिए हम दो हमारे दो की नीति के साथ ही परिवार नियोजन के विभिन्न साधन अपनाने पर भी जोर दिया।<br /><br />सरकारी सेवाओं में भी इसी परिवार नियोजन को विभिन्न योजनाओं से जोड़ा गया। थोड़ा और विस्तार से देखें तो कोविड 19 के प्रसार के शुरुआती दौर में महानगरों से बड़ी संख्या में लोग गांवों की तरफ भाग चले थे। लेकिन यह बहुत कम समय तक होने वाली प्रक्रिया थी। तब लोगों ने समझा था कि गांव इस महामारी से ज्यादा सुरक्षित रहेंगे। शहरी क्षेत्र में संक्रमण के ज्यादा मामलों और महामारी के कारण हुई आर्थिक दिक्कत के बावजूद शहर फिर से अवसरों का केन्द्र बनते जा रहे हैं। वे रोजगार, शिक्षा और प्रशिक्षण के अवसर मुहैया कराते हैं और गांवों में होने वाले अनेक संघर्षों से भी व्यक्ति की रक्षा करते हैं। शहरीकरण की प्रक्रिया में एकरूपता नहीं है फिर भी शहरों का विकास अब होता ही जाएगा और मानवता का भविष्य अब नगरों में ही निहित है। शहरों की जनसंख्या वृद्धि का एक कारण यह भी है।</p>
<table style="width:708px;">
<tbody>
<tr>
<td style="text-align:center;width:707px;" colspan="2"><strong>जनसंख्या की दृष्टि से टॉप 8 देश</strong></td>
</tr>
<tr>
<td style="width:163.117px;">नाईजारिया</td>
<td style="width:543.883px;">15,52,15,573</td>
</tr>
<tr>
<td style="width:163.117px;">बांग्लादेश</td>
<td style="width:543.883px;">15,85,70,535</td>
</tr>
<tr>
<td style="width:163.117px;">पाकिस्तान</td>
<td style="width:543.883px;">18,73,42,721</td>
</tr>
<tr>
<td style="width:163.117px;">ब्राजील</td>
<td style="width:543.883px;">20,34,26,773</td>
</tr>
<tr>
<td style="width:163.117px;">इंडोनेशिया</td>
<td style="width:543.883px;">24,56,13,043</td>
</tr>
<tr>
<td style="width:163.117px;">संयु. अमेरिका</td>
<td style="width:543.883px;">31,32,32, 044</td>
</tr>
<tr>
<td style="width:163.117px;">भारत</td>
<td style="width:543.883px;">15,85,70,535</td>
</tr>
<tr>
<td style="width:163.117px;">चीन</td>
<td style="width:543.883px;">1,33,67,18015</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<p><span style="color:#ff0000;"><strong>सर्वाधिक लोग एशिया में</strong></span></p>
<p>महादेशों में सर्वाधिक जनसंख्या एशिया की है।  दूसरा स्थान अफ्रिका का है।  इनकी जनसंख्या 1.34 अरब है।  एशिया में जहां विश्व के 36% लोग रहते हैं,  वहीं अफ्रिका में 17.7 प्रतिशत। यूरोप की जनसंख्या 74.7 करोड़ है।  जहां दुनिया के 10 प्रतिशत लोग रहते है।<br /><br /><span style="color:#ff0000;"><strong>उत्तर अमेरिका में दुनिया 5% लोग</strong></span><br />उत्तर अमेरिका महादेश में वर्ष 2020 के अंत तक 36.6 करोड़ लोग रहते थे।  जो पूरी दुनिया की जनसंख्या का लगभग पांच प्रतिशत है।<br /><br /><span style="color:#ff0000;"><strong>दक्षिण अमेरिका में दुनिया के 8% लोग</strong></span><br />दक्षिण अमेरिका और कैरीबियन की जनसंख्या इस समय अर्थात वर्ष 2020 तक 65.3 करोड़ थी। जो विश्व आबादी का आठ प्रतिशत है।<br /><br />एक अनुमान के अनुसार 10 हजार ई. पूर्व कृषि कार्य की शुरुआत होने तक दुनिया की आबादी दस लाख से एक करोड़ के बीच थी। कृषि कार्य शुरू होने पर अन्न की प्रचुरता हुई और दुनिया की जनसंख्या तेजी से बढ़ने लगी।</p>
<p><span style="color:#ff0000;"><strong>शहरीकरण और चुनौतियां</strong></span><br />पिछले दो दशक में एशिया में भारत और चीन में बहुत तेज आर्थिक वृद्धि हुई और शहरीकरण भी खूब हुआ। वर्ष 2035 तक चीन की शहरी आबादी के 1.05 अरब हो जाने की सम्भावना है। जबकि एशिया महादेश की शहरी जनसंख्या 2.99 अरब। तब तक दक्षिण एशिया की शहरी जनसंख्या 98,75,92,000 तक पहुंच जाएगी। भारत और चीन जैसी बहुत बड़ी अर्थव्यवस्थाओं में विश्व जनसंख्या का बहुत बड़ा भाग निवास करता है, इसलिए उनके विकास के अनुचित रास्ते विश्व में असमानता बढ़ाते हैं। वर्तमान शहरी जनसंख्या अधिक जन्मदर के कारण लगातार बढ़ रही है। निम्नआय वाले देशों में तो ऐसा हो ही रहा है।<br /><br /><span style="color:#ff0000;"><strong>जन्मदर और वृद्धि का कारण</strong></span><br />वर्ष 2021 के नवम्बर में विश्व की जनसंख्या 7.9 अरब पहुंच गई।  मानव इतिहास में जनसंख्या के एक अरब तक पहुंचने में 20 लाख वर्ष लगे।  वर्ष 1814 से लेकर 2021 तक के 207 वर्ष में ही विश्व जनसंख्या  7.9 अरब हो गई। जन्म दर में वृद्धि का कारण माना जा रहा है कि  हमने तमाम बीमारियों पर काबू कर लिया है ।</p>
<p><span style="color:#ff0000;"><strong>महामारियों ने कम की आबादी</strong></span><br />रोमन सम्राट जस्टीनियन के शासन काल में यूरोप में प्लेग फैला था। जिससे वहां की आधी आबादी मौत के मुंह में चली गई। यह रोग भारत में भी फैला, यहां भी भारी संख्या में लोगों की मृत्यु हुई। कोरोना जैसी महामारी ने भी विश्व की आबादी कम करने में अपनी अह्म भूमिका निभाई है। <br /><br /><strong><span style="color:#ff0000;">संयुक्त राष्ट्र के अनुमान के अनुसार 6 जुलाई 2022 को</span></strong><br /><span style="color:#ff0000;"><strong>भारत की जनसंख्या एक अरब 40 करोड़ 71 लाख 99 हजार 129 थी।</strong></span><br />संयुक्त राष्ट्र का सांख्यिकी कर्मी चीन की जनसंख्या अब भारत से अधिक नहीं मानते। उनका कहना है कि अनेक वर्षों तक एक बच्चा नीति के कारण चीन की आबादी कम हो गई है। लेकिन वह आंकड़ों में हेर फेर कर अपने को विश्व का सबसे बड़े देश दिखा रहा है। वर्ष 2020 में भारत की जनसंख्या एक अरब 38 करोड़ थी। यह आंकड़ा भी संयुक्त राष्ट्र के अनुसार ही है।</p>
<table style="width:708px;">
<tbody>
<tr style="height:41px;">
<td style="text-align:center;width:705px;height:41px;" colspan="2"><span style="color:#ff0000;"><strong>ये वो देश हैं जो जनसंख्या की दृष्टि से हमारे राज्य के बराबर</strong></span></td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">आंध्र प्रदेश</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">जर्मनी</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">अरुणाचल प्रदेश</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">मॉरीशियस</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">असम</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">पेरु</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">छत्तीसगढ़</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">नेपाल</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">दिल्ली</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">बेलारूस</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">गोवा</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">एस्टोनिया</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">गुजरात</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">इटली</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">हरियाणा</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">यमन</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">हिमाचल प्रदेश</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">हॉंगकांग</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">जम्मू और कश्मीर</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">जिम्बाब्वे</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">झारखंड</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">इराक</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">कर्नाटक</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">फ्रांस</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">केरल</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">कनाड़ा</td>
</tr>
<tr style="height:41.2px;">
<td style="width:299.667px;height:41.2px;">मध्यप्रदेश</td>
<td style="width:405.333px;height:41.2px;">इरान</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">महाराष्ट्र</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">जापान</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">मणिपुर</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">मंगोलिया</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">मेघालय</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">ओमान</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">मिजोरम</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">बहरीन</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">नागालैंड</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">स्लोबोनिया</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">ओडिशा</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">अर्जेंटीना</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">पंजाब</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">मलेशिया</td>
</tr>
<tr style="height:41px;">
<td style="width:299.667px;height:41px;">राजस्थान</td>
<td style="width:405.333px;height:41px;">थाइलैंड</td>
</tr>
</tbody>
</table>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>ओपिनियन</category>
                                            <category>Top-News</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/leads/special-on-world-population-day-earth-groaning-with-the-burden-of-population/article-14019</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/leads/special-on-world-population-day-earth-groaning-with-the-burden-of-population/article-14019</guid>
                <pubDate>Sun, 10 Jul 2022 14:47:47 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-07/hklsajfajls.jpg"                         length="226597"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>  तपती धरती पर भूख प्यास से संघर्ष कर रहा है राज्य पशु ऊंट</title>
                                    <description><![CDATA[कस्बे के उपखण्ड कार्यालय में इस ऊंट को अन्यत्र इलाज के लिए भेजने वाला कोई नहीं है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/bikaner/bikaner-news--state-animal-camel-is-struggling-with-hunger-and-thirst-on-the-scorching-earth/article-9281"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-05/bikaner-sridungargarh3.jpg" alt=""></a><br /><p>श्रीडूंगरगढ़। यहां के उपखण्ड कार्यालय परिसर में करीब एक सप्ताह से राजस्थान का राज्य पशु ऊंट भूख प्यास से संघर्ष कर रहा है। तपती धरती व पानी की कमी से यह ऊंट अब उठ नहीं पा रहा है। कस्बे के उपखण्ड कार्यालय में इस ऊंट को अन्यत्र इलाज के लिए भेजने वाला कोई नहीं है। इस ऊंट को इलाज व संरक्षण के लिए आपनो गांवो श्रीडूंगरगढ़ सेवा समिति ने जिला कलक्टर को पत्र लिखा है। समिति के मदन सोनी ने बताया कि राजस्थान में ऊंटों की घटती आबादी को देखते हुए सरकार ने इसे राज्य पशु का दर्जा दिया है। गहलोत सरकार ने 2022-23 के राज्य बजट में ऊंट संरक्षण और विकास नीति का ऐलान भी किया है। जिसके लिए वित्तीय वर्ष में 10 करोड़ रुपए के बजट का प्रस्ताव रखा गया है। परंतु धरातल पर योजनाओं का क्रियान्वयन बमुश्किल ही नजर आ रहा है। राज्य पशु की दुर्दशा यहां के उपखंड कार्यालय परिसर में हो रही है। अधिकारियों से भरे इस परिसर में किसी की संवेदना नहीं जागी है। ये यहां कहां से पहुंचा इसकी जानकारी नहीं मिली परन्तु ये उठ नहीं सकता और भूख प्यास से संघर्ष करते हुए एक ही स्थान पर पड़ा है।<br /><br /><br /></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>बीकानेर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/bikaner/bikaner-news--state-animal-camel-is-struggling-with-hunger-and-thirst-on-the-scorching-earth/article-9281</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/bikaner/bikaner-news--state-animal-camel-is-struggling-with-hunger-and-thirst-on-the-scorching-earth/article-9281</guid>
                <pubDate>Sat, 07 May 2022 14:12:48 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-05/bikaner-sridungargarh3.jpg"                         length="35862"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>आग की भट्टी बनती जा रही धरती: भारत-पाकिस्तान की तरफ बढ़ रही झुलसाने वाली गर्मी</title>
                                    <description><![CDATA[स्कॉटलैंड के मौसम विज्ञानी स्कॉट डंकन ने इसकी चेतावनी दी है।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/world/earth-becoming-a-furnace-of-fire--scorching-heat-rising-towards-india-pakistan/article-8657"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-04/garmi2.jpg" alt=""></a><br /><p>इस्लामाबाद। दक्षिण एशिया में गर्मी का मौसम अपने शुरूआती दिनों में ही लोगों को परेशान करने लगा है। अप्रैल के शुरूआती दिनों में ही भारत और पाकिस्तान में लोग 40-50 डिग्री सेल्सियस की गर्मी झेल रहे हैं। आने वाले दिनों में भी इससे राहत नहीं मिलेगी। स्कॉटलैंड के मौसम विज्ञानी स्कॉट डंकन ने इसकी चेतावनी दी है। ट्विटर पर शेयर एक थ्रेड में उन्होंने लिखा कि खतरनाक और झुलसाने वाली गर्मी भारत और पाकिस्तान की ओर बढ़ रही है। स्कॉट डंकन ने लिखा कि अप्रैल में तापमान रिकॉर्ड स्तर तक बढ़ेगा। उच्चतम तापमान के 40 डिग्री सेल्सियस तक पहुंचने की उम्मीद है। पाकिस्तान के कुछ हिस्सों में तापमान 50 डिग्री सेल्सियस तक पहुंच सकता है। यह गर्मी काफी पहले शुरू हो गई थी, मार्च की शुरूआत से ही। स्कॉट ने मार्च 2022 का एक ग्राफिक्स शेयर किया और कहा कि आप देख सकते हैं कि मार्च के महीने में दुनिया के इस हिस्से में कितनी बेरहमी से गर्मी पड़ रही है।<br /><br /><strong>200 साल में कितना बढ़ा</strong><br />उन्होंने ब्रेकली पार्थ के डेटा के हवाले से बताया कि कैसे 19वीं शताब्दी के बाद से भारत और पाकिस्तान के तापमान में बदलाव आया है। उन्होंने लिखा कि जैसे-जैसे हमारा ग्रह गर्म होता है, हीटवेव और ज्यादा ताकतवर हो जाती हैं। गर्मी के खतरनाक स्तर साल के ज्यादातर समय में देखे जा सकते हैं। विश्व मौसम विज्ञान संगठन ने जनवरी में घोषणा की थी कि साल 2021 तापमान का रिकार्ड रखे जाने के बाद से ग्रह के सात सबसे गर्म वर्षों में से एक था।<br /><br /><strong>ग्लोबल वॉर्मिंग को रोकने का रास्ता लंबा</strong><br />औसत वैश्विक तापमान में हर साल लगभग 1 डिग्री सेल्सियस की बढ़ोत्तरी हो रही है। 2020 में महामारी से थोड़ी गिरावट के बाद 2021 में वैश्विक कार्बन डाइऑक्साइड उत्सर्जन लगभग रिकॉर्ड स्तर पर पहुंच गया है। ग्लोबल वार्मिंग को रोकने के लिए हमें एक लंबा रास्ता तय करना होगा। ग्रह के और अधिक ताप को कम करने के लिए तेजी से डीकाबोर्नाइजेशन की आवश्यकता है। सबसे खतरनाक जलवायु परिवर्तन प्रभावों से बचने के लिए अभी देर नहीं हुई है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>दुनिया</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/world/earth-becoming-a-furnace-of-fire--scorching-heat-rising-towards-india-pakistan/article-8657</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/world/earth-becoming-a-furnace-of-fire--scorching-heat-rising-towards-india-pakistan/article-8657</guid>
                <pubDate>Tue, 26 Apr 2022 14:25:49 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-04/garmi2.jpg"                         length="34858"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Administrator]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>धरती पर 3.6 करोड़ साल पहले गिरे उल्कापिंड से बना था सबसे गर्म पत्थर</title>
                                    <description><![CDATA[अध्ययन में पता चला कि इसमें छोटे-छोटे जिरकॉन थे। ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/world/hottest-stone-was-made-of-a-meteorite-that-fell-on-the-earth-36-million-years-ago/article-8324"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-04/stone.jpg" alt=""></a><br /><p>ओटावा। वैज्ञानिकों ने पृथ्वी पर अब तक के सबसे गर्म पत्थर का पता लगा लिया है। यह कुछ और नहीं, बल्कि हीरे के विकल्प के रूप में जाना जाने वाला जिरकॉन है। जिरकॉन बेहद कठोर होता है। लगभग 3 करोड़ 60 लाख साल पहले एक बड़े उल्कापिंड के टकराने के कारण यह पत्थर गर्म हो गए थे। वैज्ञानिकों का कहना है कि जब उल्कापिंड पृथ्वी से टकराया था उस दौरान तापमान 4,298 डिग्री फारेनहाइट या करीब 2,370 डिग्री सेल्सियस तक पहुंच गया था, जो लगभग हमारी पृथ्वी की कई अंदरूनी परतों से ज्यादा गर्म है। <br /><br /><strong>कांच में मिले जिरकॉन</strong><br />अध्ययन में पता चला कि इसमें छोटे-छोटे जिरकॉन थे। जिससे खोजकर्ताओं ने यह निष्कर्ष निकाला कि ये पत्थर बहुत ज्यादा गर्म हुए होंगे, क्योंकि जिरकॉन काफी गर्म होने पर ही बनते हैं। अलग-अलग तापमान पर जिरकॉन के अलग-अलग आकार होते हैं, जिसे देख कर इस बात का पता लगाया जा सकता है कि उसका तापमान कितना रहा होगा। इसलिए शोधकर्ताओं को और भी सैपल की जरूरत थी। कनाडा की वेस्टर्न यूनिवर्सिटी की टीम ने क्रेटर की चार अलग-अलग जगहों से जिरकॉन के सैंपल लिए। <br /><br /><strong>28 किमी का बना था क्रेटर</strong><br />यह उल्कापिंड कनाडा के लेब्राडोर में गिरा था। जिसके कारण 28 किमी का क्रेटर बन गया था। इसी वजह से मिस्टास्टिन लेक का निर्माण हुआ था। 2011 में पहली बार जिरकॉन वाले पत्थरों की खोज हुई थी। 2017 में भी वैज्ञानिकों ने कहा था कि यह सबसे गर्म पत्थर है। विश्लेषण के बाद अब इस बात की पुष्टि हो गई है कि यह अब तक मिला सबसे गर्म पत्थर है। पीएचडी के छात्र माइकल जानेटी को मिस्टास्टिन लेक इम्पैक्ट क्रेटर में अध्ययन के दौरान 2011 में कांच का टुकड़ा मिला था।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>दुनिया</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/world/hottest-stone-was-made-of-a-meteorite-that-fell-on-the-earth-36-million-years-ago/article-8324</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/world/hottest-stone-was-made-of-a-meteorite-that-fell-on-the-earth-36-million-years-ago/article-8324</guid>
                <pubDate>Thu, 21 Apr 2022 18:15:53 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-04/stone.jpg"                         length="55625"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Administrator]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>आइसलैंड में दिखा नैचुरल ‘लाइट शो’</title>
                                    <description><![CDATA[सनस्पॉट में हुई हलचल का असर पृथ्वी पर भी देखने को मिला और उत्तरी धु्रव का आसमान रंगबिरंगी रोशनी से जगमगा उठा।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/world/natural-light-show-seen-in-iceland--colorful-aurora-seen-on-earth-due-to-explosion-on-sun/article-8126"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-04/rang-birangi-.jpg" alt=""></a><br /><p>रिक्जेविक। पिछले हफ्ते सूर्य पर मौजूद एक ‘निष्क्रिय’ सनस्पॉट अचानक जाग गया। इससे एक मध्यम आकार की सौर किरण और प्लाज्मा बाहर निकला था। सनस्पॉट में हुई हलचल का असर पृथ्वी पर भी देखने को मिला और उत्तरी धु्रव का आसमान रंगबिरंगी रोशनी से जगमगा उठा। आइसलैंड से सामने आई अद्भुत तस्वीरों में बादलों से औरोरा की बारिश जैसा नजारा देखने को मिला। औरोरा की किरणें गोआफऑस वॉटरफऑल के पास नजर आई जो आइसलैंड के दूसरे सबसे बड़े शहर अकुरेयरी से 45 मिनट की दूरी पर स्थित है। लाइव साइंस की रिपोर्ट के मुताबिक फोटोग्राफर टोड सैलट ने स्पेसवेदर डॉट कॉम को बताया कि आर्कटिक सर्कल से सिर्फ 60 मील साउथ में 65.7 डिग्री उत्तरी अक्षांस पर रात का अंधेरा अब तेजी से कम हो रहा है जो औरोरा को और ज्यादा खूबसूरत बनाता है।</p>
<p><strong>धरती के चुंबकीय क्षेत्र से टकराए सौर कण</strong><br />एक मध्यम आकार के सौर तूफान के चलते इस तरह की नॉर्दर्न लाइट्स पैदा होती हैं। जिस सनस्पॉट में विस्फोट हुआ उसे ‘मरा हुआ’ कहा जा रहा था क्योंकि हाल में एक विस्फोट के बाद यह शांत हो गया था। फिर भी इससे निकले सौर कण पृथ्वी के चुंबकीय क्षेत्र से टकराए और धरती पर यह अद्भुत ‘लाइट शो’ देखने को मिला। फेसबुक पर सैलट ने बताया कि उन्होंने पहली बार इस तरह का औरोरा देखा है। वह दो हफ्तों की छुट्टियों पर आइसलैंड पहुंचे हैं।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>दुनिया</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/world/natural-light-show-seen-in-iceland--colorful-aurora-seen-on-earth-due-to-explosion-on-sun/article-8126</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/world/natural-light-show-seen-in-iceland--colorful-aurora-seen-on-earth-due-to-explosion-on-sun/article-8126</guid>
                <pubDate>Tue, 19 Apr 2022 13:12:42 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-04/rang-birangi-.jpg"                         length="48875"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Administrator]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>चीन ने पृथ्वी के लिए नए उपग्रह का किया परीक्षण</title>
                                    <description><![CDATA[चीन ने पश्चिमोत्तर चीन के जिउक्वान उपग्रह परीक्षण केंद्र से एक नए पृथ्वी-अवलोकन उपग्रह का परीक्षण किया है। रिपोर्ट के अनुसार उपग्रह गाओफेन -3 03, को लॉन्ग मार्च -4 सी रॉकेट द्वारा लांच किया गया।]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/world/china-test-new-satellite-of-earth/article-7514"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2022-04/465646.jpg" alt=""></a><br /><p>बीजिंग। चीन ने पश्चिमोत्तर चीन के जिउक्वान उपग्रह परीक्षण केंद्र से एक नए पृथ्वी-अवलोकन उपग्रह का परीक्षण किया है। रिपोर्ट के अनुसार उपग्रह गाओफेन -3 03, को लॉन्ग मार्च -4 सी रॉकेट द्वारा लांच किया गया। यह सफलतापूर्वक कक्षा में प्रवेश कर गया है। यह परीक्षण लॉन्ग मार्च सीरीज कैरियर रॉकेट्स के लिए 414 वां मिशन है।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>दुनिया</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/world/china-test-new-satellite-of-earth/article-7514</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/world/china-test-new-satellite-of-earth/article-7514</guid>
                <pubDate>Thu, 07 Apr 2022 11:03:08 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2022-04/465646.jpg"                         length="161246"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Jaipur]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>धरती पर हरियाली लाने के लिए प्रयासरत रहें रेंज ऑफिसर्स</title>
                                    <description><![CDATA[
आरएफओ बैच इंटरेक्शन प्रोग्राम में बोले प्रधान मुख्य वन संरक्षक ]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%A4-%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%82%E0%A4%9C-%E0%A4%91%E0%A4%AB%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B8/article-2828"><img src="https://dainiknavajyoti.com/media/400/2021-11/whatsapp-image-2021-11-29-at-15.41.47.jpeg" alt=""></a><br /><p>जयपुर। प्रधान मुख्य वन संरक्षक (वन-बल प्रमुख) डॉ. दीप नारायण पाण्डेय ने कहा है कि रेंज ऑफिसर्स धरती के चेहरे पर हरियाली की मुस्कान लाने के लिए प्रयास करें। पर्यावरण के साथ-साथ उससे जुड़े पहलुओं पर भी ध्यान देने की आवश्यकता है। वे सोमवार को अरण्य भवन में नॉर्थ इंडिया टूअर ऑफ आरएफओ बैच-2021-22 में शामिल प्रतिभागियों से बातचीत कर रहे थे।<br /><br />इस दौरान डॉ. पाण्डेय ने कहा कि नवनियुक्त रेंज ऑफिसर्स सभी तरह की चुनौतियों का सामना करने के लिए तैयार रहें। अपने आइडियाज अधिकारियों के साथ शेयर करें और पर्यावरण संरक्षण के लिए कार्य करते रहें। उन्होंने प्रकृति को पूरी दुनिया के लिए बेहद महत्वपूर्ण बताते हुए कहा कि इसके बिना कहीं भी जीवन संभव नहीं है। पशु-पक्षियों के साथ-साथ मनुष्य भी प्रकृति के बिना अधूरा है, इसलिए हर हाल में पर्यावरण संरक्षण आवश्यक है।<br /><br />एक प्रतिभागी के सवाल के जवाब में डॉ. पाण्डेय ने इको सिस्टम के बारे में जानकारी देते हुए इसे भी पर्यावरण के लिए बेहद महत्वपूर्ण बताया। मनुष्य और प्रकृति के संबंधों को रेखांकित करते हुए उन्होंने कहा कि जब-जब दोनों के बीच पॉजिटिव इंटरेक्शन होगा, तब-तब इसके सुखद परिणाम सामने आएंगे। उन्होंने चुनौतियों से बिना घबराए सभी प्रतिभागियों से सही नॉलेज को प्राप्त करने, उस में लगातार वृद्धि करने और उसका इस्तेमाल अपने कार्यक्षेत्र में करने का आह्वान किया। <br /><br />इस अवसर पर अतिरिक्त प्रधान मुख्य वन संरक्षक (आईटी) अरिजीत बनर्जी ने भी अपने अनुभव साझा किए। कार्यक्रम में अतिरिक्त प्रधान मुख्य वन संरक्षक गोविंद सागर भारद्वाज, अतिरिक्त प्रधान मुख्य वन संरक्षक (वन सुरक्षा)  उदय शंकर, केसीए अरुण प्रसाद,  पी. कथिरवेल, श्री एन. विजय सहित अन्य अधिकारी और प्रतिभागी मौजूद रहे।</p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>राजस्थान</category>
                                            <category>जयपुर</category>
                                    

                <link>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%A4-%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%82%E0%A4%9C-%E0%A4%91%E0%A4%AB%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B8/article-2828</link>
                <guid>https://dainiknavajyoti.com/rajasthan/jaipur/%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%A4-%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%82%E0%A4%9C-%E0%A4%91%E0%A4%AB%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B8/article-2828</guid>
                <pubDate>Mon, 29 Nov 2021 16:42:55 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://dainiknavajyoti.com/media/2021-11/whatsapp-image-2021-11-29-at-15.41.47.jpeg"                         length="181742"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[Administrator]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        